Tadeuszowi Kościuszce Pomnik, Który Miał Stanąć W Sercu Łodzi

Było to lat temu sto i więcej, gdy w sercach łodzian zrodziła się myśl, by na Placu Wolności wznieść pomnik Tadeuszowi Kościuszce – bohaterowi spod Racławic, wodzowi, którego imię rozbrzmiewało w pieśniach i modlitwach całego narodu.

Oto widzimy projekt – dzieło rzeźbiarza Czaplickiego, wsparty cokołem Pawlaka. Na koniu, z szablą wzniesioną ku niebu, Kościuszko jawi się niczym symbol niezłomności. Koń wspięty na tylnych nogach zdaje się pędzić ku przyszłości, a sam wódz, z twarzą zwróconą ku horyzontowi, przypomina, że wolność nigdy nie jest dana raz na zawsze – trzeba o nią walczyć, trzeba jej strzec.

U stóp wodza spoczywa alegoria siły i mądrości – kobieta w szatach, obok niej lew, król zwierząt. To znak, że naród, choć czasem uśpiony, zawsze gotów jest do czynu, gdy przyjdzie godzina próby.

A jednak – jak pisała „Łódź w Ilustracji dodatek niedzielny do Kurjera Łódzkiego” w roku 1924 – siedem lat minęło od obietnicy, a pomnika wciąż nie było. Miasto rosło, fabryki huczały, a bohaterowi Racławic nie postawiono kamiennej straży. I choć sprawa ugrzęzła w urzędniczych szufladach, to sam projekt pozostał świadectwem marzenia – by Łódź, miasto pracy i trudu, miało swój znak pamięci o tym, który walczył nie dla siebie, lecz dla Ojczyzny.

Niech więc ten obraz, choćby tylko w papierze i wspomnieniu, będzie dla nas przypomnieniem, że wdzięczność narodowa nie powinna znać zwłoki. Bo naród, który zapomina o swoich bohaterach, sam siebie skazuje na zapomnienie.

Notka biograficzna o Tadeuszu Kościuszce.

Łódź w Ilustracji dodatek niedzielny do Kurjera Łódzkiego 1924.08.24 Nr 1. Lokalizacja, Dostępność i Zbiory - Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi - Regionalia Ziemi Łódzkiej. Prawa - Domena publiczna. — Łódź w Ilustracji dodatek niedzielny do Kurjera Łódzkiego 1924.08.24 Nr 1. Lokalizacja, Dostępność i Zbiory – Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi – Regionalia Ziemi Łódzkiej. Prawa – Domena publiczna.

Tadeusz Kościuszko (1746–1817) – inżynier wojskowy, generał i naczelnik insurekcji 1794 roku. Urodził się na Polesiu, kształcił w Szkole Rycerskiej w Warszawie, a następnie we Francji. Walczył o wolność nie tylko w Polsce, lecz także w Ameryce, gdzie jako oficer armii Jerzego Waszyngtona przyczynił się do zwycięstwa kolonii nad Anglią. W Polsce zasłynął jako dowódca spod Racławic, gdzie chłopscy kosynierzy pod jego wodzą rozgromili wojska rosyjskie. Był symbolem równości i sprawiedliwości – pragnął, by wolność nie była przywilejem szlachty, lecz prawem całego narodu. Zmarł na emigracji w Szwajcarii, a jego serce spoczęło w Warszawie, w Zamku Królewskim, ciało zaś w katedrze na Wawelu, obok największych synów Rzeczypospolitej.

Treść postu polecana Nie tron, lecz obowiązek. O dawnych włodarzach Łodzi 1797-1945

W łódzkiej gazecie „Łódź w Ilustracji dodatek niedzielny do Kurjera Łódzkiego” z dnia 24.08.1924, Nr 1, w rubryce „Z Miejskiej Galerii Sztuki w Łodzi” zamieszczono czarno-białe zdjęcie z opisem „Projekt pomnika Tadeusza Kościuszki, który ma stanąć na Placu Wolności. Figura wykonana przez łodzianina artystę rzeźbiarza Czaplickiego, cokół zaś przez warszawskiego artystę rzeźbiarza Pawlaka.” Autor o inicjałach „Kal.” uzupełnił ilustrację treścią „Pomnik dla Bohatera Racławickiego” – pełny cytat: „Siedem lat mija od czasu, gdy miasto nasze, porwane serdecznym uczuciem wdzięczności dla bohaterskiej postaci wielkiego wodza z pod Racławic, Tadeusza Kościuszki, w setną rocznicę Jego śmierci zadeklarowało wznieść Mu pomnik w Alejach, którym też dano nazwę kościuszkowskich. Siedem lat upłynęło, a deklaracja pozostała… deklaracja. O pomniku – głucho. Miasto półmilionowe bez jednej pamiątki historycznej, bez jednej takiej ozdoby, od której roją się miasta Zachodu. Na ogłoszony swego czasu konkurs, Magistrat otrzymał szereg modeli, jeden bodaj nawet bezinteresownie i jednak sprawa utknęła pod suknem. A szkoda… Bo z nadesłanych modeli kilka było naprawdę ładnych. By sprawę tą wznowić i poruszyć opinię społeczną, podajemy ilustrację jednego z nagrodzonych modeli, wykonanego przez łódzkiego artystę-malarza.”
Łódź w Ilustracji dodatek niedzielny do Kurjera Łódzkiego 1924.08.24 Nr 1.

Źródło.

Publikacja: Łódź w Ilustracji dodatek niedzielny do Kurjera Łódzkiego 1924.08.24 Nr 1. Lokalizacja, Dostępność i Zbiory – Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi – Regionalia Ziemi Łódzkiej. Prawa – Domena publiczna.