W okresie międzywojennym II Rzeczypospolitej funkcję wojewody łódzkiego pełniło kilku wybitnych urzędników i polityków, reprezentujących różne środowiska ideowe i zawodowe.
Pierwszym wojewodą po odzyskaniu niepodległości był Antoni Kamieński, inżynier metalurg związany z Polską Partią Socjalistyczną. Jako minister spraw wewnętrznych w rządzie Antoniego Ponikowskiego odpowiadał za reformy administracyjne i organizację zaplecza dla armii w czasie wojny polsko-bolszewickiej. Po nim urząd objął Paweł Garapich, prawnik i absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego, który dwukrotnie sprawował funkcję wojewody łódzkiego. Choć nie był związany z żadną partią polityczną, wyróżniał się galicyjską skrupulatnością i kompetencją, a po wojnie pracował jako notariusz.
W latach 1923–1924 wojewodą był Marian Rembowski, inżynier i absolwent Politechniki Lwowskiej, syn powstańca styczniowego. Działał aktywnie w administracji lokalnej, lecz po przewrocie majowym został odwołany ze stanowiska. Następnie, od 1925 do 1926 roku, urząd objął Ludwig Darowski – polityk i działacz społeczny związany z PPS, minister pracy i opieki społecznej, późniejszy poseł RP w ZSRR. Darowski reprezentował poglądy socjalistyczne i był aktywny w organizacjach pomocowych dla Polaków w Rosji.
Od 1926 do 1933 roku wojewodą łódzkim był Władysław Jaszczołt, prawnik i minister opieki społecznej, który wcześniej walczył jako ochotnik w wojnie polsko-bolszewickiej. Choć nie wskazano jego przynależności partyjnej, był zaangażowany w działalność patriotyczną. Po nim, w latach 1933–1938, urząd objął Aleksander Hauke-Nowak – major Wojska Polskiego, dyrektor departamentu politycznego MSW, zwolennik polityki sanacyjnej i uczestnik procesu brzeskiego jako świadek. Po wojnie osiadł w Brazylii.
Ostatnim wojewodą łódzkim przed wybuchem II wojny światowej był Henryk Józewski, który pełnił funkcję od 1938 do 1939 roku. Był bliskim współpracownikiem Józefa Piłsudskiego, członkiem PPS-FR, artystą malarzem i twórcą tzw. eksperymentu wołyńskiego – próby integracji polsko-ukraińskiej. Józewski promował prometejską wizję polityki wschodniej, opartą na współpracy narodów zniewolonych przez ZSRR.
Wojewodowie łódzcy tego okresu reprezentowali szerokie spektrum poglądów – od socjalistycznych po sanacyjne – i odegrali istotną rolę w kształtowaniu administracji oraz polityki społecznej II Rzeczypospolitej.
Wojewodowie łódzcy w okresie II Rzeczpospolitej
(układ alfabetyczny wg nazwiska i imienia)
Darowski, Ludwig.
 |
Ur./Zm. 15.11.1881 – 15.11.1948. Okres urzędowania: 01.1925 – 22.06.1926 |
Polityk i działacz społeczny, związany z Polską Partią Socjalistyczną. Minister pracy i opieki społecznej w kilku rządach II RP, poseł RP w ZSRR. Wojewoda łódzki, a później krakowski. Ukończył studia handlowe w Moskwie i Lipsku. Aktywny w organizacjach pomocowych dla Polaków w Rosji. Członek loży wolnomularskiej. Pochowany na Powązkach. |
Garapich, Paweł.
 |
Ur./Zm. 18.11.1882 – 27.04.1957 Okres urzędowania: 10.03.1922 – 24.02.1923 oraz 12.08.1924 – 30.12.1924 |
Prawnik, urzędnik państwowy, absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wicewojewoda i dwukrotnie wojewoda łódzki, później wojewoda lwowski. Znany z galicyjskiej skrupulatności i kompetencji. Po wojnie pracował jako notariusz w Puławach. Odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski i Złotym Krzyżem Zasługi. |
Hauke-Nowak, Aleksander.
 |
Ur./Zm. 24.02.1896 – 17.05.1956 Okres urzędowania: 31.01.1933 – 13.04.1938 |
Major dyplomowany Wojska Polskiego, absolwent historii UW i Wyższej Szkoły Wojennej. Dyrektor departamentu politycznego MSW, wojewoda łódzki i wołyński. Zwolennik polityki sanacyjnej, uczestnik procesu brzeskiego jako świadek. Po wojnie osiadł w Brazylii, gdzie zmarł. |
Jaszczołt, Władysław.
 |
Ur./Zm. 11.11.1883 – 20.02.1962 Okres urzędowania: 07.1926 – 01.01.1933 |
Prawnik, działacz państwowy, minister opieki społecznej. Studiował w Moskwie, działał w organizacjach patriotycznych. Wojewoda łódzki, później wileński. W czasie wojny polsko-bolszewickiej walczył jako ochotnik. Po wojnie osiadł w Londynie. |
Józewski, Henryk.
 |
Ur./Zm. 06.08.1892 – 23.04.1981 Okres urzędowania: 13.04.1938 – 06.09.1939 |
Polityk, artysta malarz, bliski współpracownik Piłsudskiego. Wojewoda wołyński i łódzki, minister spraw wewnętrznych. Twórca tzw. eksperymentu wołyńskiego – prób integracji polsko-ukraińskiej. Działał w POW, PPS-FR, promował prometejską wizję polityki wschodniej. |
Z prasy łódzkiej (XXI w.).
- 06.08.2025; Artykuł pt. „Polityczne pejzaże” przedstawia sylwetkę Henryka Jana Józewskiego – wybitnego polityka II Rzeczypospolitej oraz malarza. Publikacja ukazuje jego działalność niepodległościową, udział w zamachu majowym, pracę w rządzie Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz funkcje państwowe, m.in.. ministra spraw wewnętrznych i wojewody wołyńskiego oraz łódzkiego. Podkreślono jego zaangażowanie w program asymilacji ludności na Kresach oraz dramatyczne losy po II wojnie światowej – aresztowanie w 1945 roku, zwolnienie w 1956 i życie aż do śmierci w 1981 roku [publikacja/źródło: autor: agr; wyd. darmowa gazeta miejska Łódź.pl; data wyd. 06.08.2025, Nr 90, kolumna: Kartka z kalendarza].
Kamieński, Antoni.
 |
Ur./Zm. 13.06.1878 – 1944 Okres urzędowania: 19.11.1919 – 01.03.1922 |
Inżynier metalurg, działacz PPS, minister spraw wewnętrznych. Pierwszy wojewoda łódzki po odzyskaniu niepodległości. Studiował w Leoben, pracował w przemyśle hutniczym. W czasie wojny polsko-bolszewickiej organizował zaplecze dla armii. W rządzie Antoniego Ponikowskiego odpowiadał za reformy administracyjne. |
Rembowski, Marian.
 |
Ur./Zm. 09.06.1878 – 20.04.1961 Okres urzędowania: 09.03.1923 – 12.08.1924 |
Inżynier, absolwent Politechniki Lwowskiej. Wojewoda łódzki, a następnie białostocki. Syn powstańca styczniowego, aktywny w administracji lokalnej. Po przewrocie majowym odwołany ze stanowiska. W czasie okupacji działał w Radzie Głównej Opiekuńczej. Pochowany w Krakowie. |
Źródło/www.
- Darowski, Ludwig; Ludwik Darowski; pl.wikipedia.org [dostępność na dzień 06.08.2025].
- Garapich, Paweł; Paweł Garapich; pl.wikipedia.org [dostępność na dzień 06.08.2025].
- Hauke-Nowak, Aleksander; Aleksander Hauke-Nowak; pl.wikipedia.org [dostępność na dzień 06.08.2025].
- Jaszczołt, Władysław; Władysław Jaszczołt; pl.wikipedia.org [dostępność na dzień 06.08.2025].
- Józewski, Henryk; Henryk Józewski; pl.wikipedia.org [dostępność na dzień 06.08.2025].
- Kamieński, Antoni; Antoni Kamieński; pl.wikipedia.org [dostępność na dzień 06.08.2025].
- Rembowski, Marian; Marian Rembowski; pl.wikipedia.org [dostępność na dzień 06.08.2025].
Index (układ alfabetyczny wg hasła).
- Brazylia – Kraj, w którym po wojnie osiadł Aleksander Hauke-Nowak.
- Brześć – Miejsce procesu politycznego, w którym uczestniczył Aleksander Hauke-Nowak jako świadek.
- Eksperyment wołyński – Próba integracji polsko-ukraińskiej autorstwa Henryka Józewskiego.
- Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej – Resort, w którym działał Ludwig Darowski jako minister.
- Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (MSW) – Resort, w którym pracowali m.in. Kamieński (minister), Hauke-Nowak (dyrektor departamentu politycznego).
- Notariat – Zawód wykonywany przez Pawła Garapicha po zakończeniu kariery urzędniczej.
- Politechnika Lwowska – Uczelnia, której absolwentem był Marian Rembowski.
- Polska Partia Socjalistyczna (PPS) – Partia polityczna, z którą związani byli m.in. Antoni Kamieński, Ludwig Darowski, Henryk Józewski.
- Prometeizm – Koncepcja polityki wschodniej promowana przez Henryka Józewskiego; zakładała współpracę narodów zniewolonych przez ZSRR.
- Proces brzeski – Polityczny proces sądowy; Aleksander Hauke-Nowak uczestniczył jako świadek.
- Przewrót majowy – Wydarzenie polityczne z 1926 roku; po nim Marian Rembowski został odwołany ze stanowiska wojewody.
- Sanacja – Kierunek polityczny II RP; zwolennikiem był Aleksander Hauke-Nowak.
- Uniwersytet Jagielloński (UJ) – Uczelnia, której absolwentem był Paweł Garapich.
- Urzednik administracji państwowej – W okresie międzywojennym funkcję pełniło kilku wybitnych polityków i urzędników reprezentujących różne środowiska ideowe.
- Wołyń – Region, w którym Henryk Józewski realizował eksperyment integracji polsko-ukraińskiej.
- Wojewoda łódzki – Urzędnik administracji państwowej; w okresie międzywojennym funkcję pełniło kilku wybitnych polityków i urzędników reprezentujących różne środowiska ideowe.
- Wojna polsko-bolszewicka – Konflikt z lat 1919–1921; udział w niej brali m.in. Kamieński (organizacja zaplecza), Jaszczołt (ochotnik).
- ZSRR – Państwo, w którym Ludwig Darowski był posłem RP; kontekst polityki prometejskiej.
Views: 73