Widownia jako lustro społeczeństwa. Teatr Polski Victoria w Łodzi na początku XX wieku

Teatr Polski Victoria przy ul. Piotrkowska 67 w Łodzi z początku XX wieku i jego plan widowni ukazuje klasyczny, półkolisty układ widowni, w którym każdy sektor ma swoje wyraźnie wyodrębnione miejsce i charakter.

Najbliżej sceny znajduje się orkiestra, czyli rząd foteli ustawionych tuż pod proscenium, to przestrzeń najbardziej prestiżowa, zapewniająca bezpośredni kontakt z aktorami. Dalej rozciąga się szeroki parter, ułożony wachlarzowo i obejmujący największą liczbę miejsc, to główna część widowni, gdzie publiczność miała najlepszy kompromis między ceną a widocznością. Nad parterem wznosi się galeryja, czyli wyższy balkon, przeznaczony dla liczniejszej, często tańszej publiczności, która jednak mogła cieszyć się panoramicznym widokiem na całą scenę. Szczególną rolę pełnią także loże pierwszego piętra, rozmieszczone po bokach sali – eleganckie, kameralne przestrzenie, które dawały zarówno komfort, jak i możliwość towarzyskiej prezentacji.

Jeśli chodzi o liczbę miejsc, układ przedstawia się następująco:

• Orkiestra – 48 miejsc
• Parter – 264 miejsca
• Loże pierwszego piętra – 60 miejsc (po kilka w każdym boku sali)
• Galeryja – 180 miejsc

Łącznie daje to 552 miejsca, co czyniło Teatr Polski w Łodzi przestrzenią średniej wielkości, ale wystarczająco dużą, by pomieścić zarówno elitę miasta, jak i szeroką publiczność. Całość układu jest harmonijna i podporządkowana zasadzie półkolistego otwarcia na scenę – tak, by każdy widz, niezależnie od sektora, mógł uczestniczyć w spektaklu w możliwie najlepszych warunkach.

Dawniej a dziś.

Dawny teatr przypominał lustro społeczeństwa, każdy sektor odbijał swoją warstwę, od eleganckich lóż po gwarne galeryje, a widownia była jak miniatura miasta z jego hierarchią i podziałami. Dzisiejsze sale teatralne są raczej jak otwarty plac, wszyscy spotykają się w jednej przestrzeni, różnice istnieją, ale są subtelniejsze, wyrażone głównie w cenach biletów i jakości widoku, a nie w sztywnym przypisaniu do „swojej” klasy. Teatr wciąż pozostaje miejscem spotkania różnych światów, ale dziś bardziej demokratycznym i dostępnym, gdzie każdy może znaleźć swoje miejsce – dosłownie i w przenośni.

Publikacja.

• Teatr Victoria w Łodzi, ulica Piotrkowska 67 (publikacja: 1903. 1907, 1908, 1909). [¹]

Źródło.

• Tytuł: Czas Kalendarz na rok 1900-1915.
• Wydawca: Wydawnictwo I-go Schroniska, ul. Solna 12 w Łodzi; B. Dobranicka.
• Miejsce wydania: Łódź.
• Lata wydania: 1900-1915.
• Administracja i Redakcja: Łódź, ulica Cegielniana 66, ulica Średnia 24, ulica Południowa 42/7.
• Druk: Drukarnia K. Kalińska, ul. Średnia 28 (inne źródła: Nr 23) w Łodzi; Drukarnia W. Wścieklicy, ul. Cegielniana 55 w Łodzi; Drukarnia A. Karskiego, Nowy Świat 11 w Łodzi; Tłocznia St. Książka, ul. Zachodnia 37 w Łodzi; Tłocznia F. M. Kulisza, ulica Średnia 12 i Nr 24 w Łodzi.
• Język: polski.
• Zgoda carskiej cenzury: Warszawa: 11.11.1899 (1900), 07.08.1900 (1901), 12.08.1901 (1903), 05.08.1902 (1903), 15.09.1903 (1904), 23.07.1904 (1905), 06.07.1905 (1906).
• Źródło: Lokalizacja, Dostępność i Zbiory – Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi – Regionalia Ziemi Łódzkiej.
• Prawa: Domena publiczna.

1. Jw. publikacja na rok 1903. 1907, 1908, 1909. ↩︎

Views: 70