W Łodzi jesteśmy zakorzenieni. Temat wystawy w Centrum Dialogu w Łodzi

Łódź to nie tylko miasto z mapy, to przestrzeń utkanych wspomnień, języków, twarzy i historii, które przetrwały najciemniejsze rozdziały XX wieku. Wystawa „W Łodzi jesteśmy zakorzenieni”, prezentowana w Centrum Dialogu im. Marka Edelmana, to opowieść o dziewięciu Ocalałych z łódzkiego getta, których losy splatają się z historią miasta niczym korzenie drzew w Parku Ocalałych.

To nie jest zwykła ekspozycja. To las pamięci, w którym każdy panel jest jak pień drzewa, mocny, pełen życiodajnych soków przeszłości. To miejsce, gdzie trauma spotyka radość, a milczenie ustępuje rozmowie. Gdzie śmiech zgodnie z żydowską tradycją staje się aktem odwagi wobec cierpienia.

Zapraszam do wspólnej podróży przez Łódź przedwojenną, wojenną i powojenną, przez języki, domy, fabryki i wspomnienia. Wystawa jest dostępna bezpłatnie w Centrum Dialogu przy ul. Wojska Polskiego 83. Jej kuratorzy, Patrycja Dołowy i Michał Adamiak, zapraszają do refleksji, rozmowy i zakorzenienia się w historii, która choć bolesna to jest także źródłem siły.

Wędrując po przestrzeni Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi, trudno nie odnieść wrażenia, że oto wchodzimy do lasu pamięci. Nie jest to jednak las zwyczajny, to gęstwina wspomnień, korzeni i gałęzi, które splatają się w opowieść o mieście, które nie zapomina. Wystawa „W Łodzi jesteśmy zakorzenieni” nie tylko mówi o historii, ona ją oddycha, szepcze i śpiewa w językach, które kiedyś rozbrzmiewały na ulicach Bałut i Polesia: po polsku, jidysz, hebrajsku, rosyjsku, niemiecku.

Każdy panel tej wystawy to jak pień drzewa, solidny, osadzony w ziemi, ale pełen życiodajnych soków, które płyną z przeszłości. Marian Turski, Chava Rosenfarb, Halina Elczewska, Leon Weintraub; ich twarze, słowa i losy są jak liście, które drżą na wietrze historii, ale nie opadają. Trzymają się mocno, bo ich korzenie tkwią głęboko w łódzkiej ziemi, w ceglastoczerwonych murach fabryk, w szumie kominów, które, jak mówi narrator „Listów do Abroszy” przywodzą na myśl kominy Auschwitz.

Wystawa nie przemawia krzykiem. Ona mówi szeptem — głosem wnuczki Ocalałych, Patrycji Dołowy, która wraz z Michałem Adamiakiem stworzyła tę opowieść. To gawęda o mieście, które było domem, schronieniem, ale też świadkiem Zagłady. To opowieść o tych, którzy wrócili, o tych, którzy nie chcieli wracać, i o tych, którzy wyjechali do Izraela, USA, Australii, niosąc ze sobą Łódź jak amulet, jak ciężar, jak pieśń.

W Parku Ocalałych rosną drzewa, żywe pomniki pamięci. Każde z nich to biografia, to historia, to ślad. Wystawa splata te ślady w tkankę miasta, pokazując, że Łódź nie jest tylko miejscem na mapie. Jest przestrzenią pamięci, miejscem, gdzie trauma spotyka radość, gdzie milczenie ustępuje rozmowie, a śmiech, zgodnie z żydowską tradycją staje się aktem oporu wobec cierpienia.

Bo jak mówi stary żart: „Próbowali nas zgładzić. Nie udało im się. Chodźmy jeść.” I tak właśnie — między panelami, zdjęciami, cytatami; wystawa zaprasza nas do stołu pamięci. Nie po to, by się smucić, ale by zrozumieć. Nie po to, by zapomnieć, ale by zakorzenić się głębiej.

Tematyka ekspozycji.

Wystawa „W Łodzi jesteśmy zakorzenieni”, prezentowana w Centrum Dialogu im. Marka Edelmana, tworzy wielogłosową opowieść o pamięci, tożsamości i sile przetrwania. Jej przestrzeń zbudowana jest z mobilnych, drewnianych regałów ustawionych w półkolu — przypominają one ruchome biblioteki wspomnień, w których każda historia ma swoje miejsce, twarz i głos. Całość układa się w rodzaj żywego archiwum, otwartego na spotkanie z tymi, którzy ocaleli.

Biografie Ocalałych. W centrum ekspozycji znajdują się losy osób, które przeszły przez łódzkie getto, a po wojnie stały się ważnymi postaciami życia społecznego, naukowego i kulturalnego. Wśród nich jest Marian Turski, historyk i świadek Zagłady, przypominający światu o konieczności czujności wobec nienawiści. Obok niego pojawia się Chava Rosenfarb, poetka i pisarka, której twórczość wyrastała z bólu, ale niosła głębokie humanistyczne przesłanie. Wystawa przywołuje także postać Henryka Morgentalera, lekarza walczącego w Kanadzie o prawa kobiet, oraz Leona Weintrauba, dla którego edukacja była drogą do odbudowy życia. Wśród bohaterów są również Róża i Mojżesz Zilbar, marzący o emigracji do Palestyny — ich historia ukazuje, jak wielką siłę może mieć nadzieja.

Historie rodzinne. Ważnym elementem ekspozycji są osobiste opowieści o bliskich, którzy nie przeżyli wojny. Wspomnienia o Eliezerze (Lolku) i Racheli Grynfeldach czy o Zofii Litbich, opisywanej przez wnuczkę jako „odważna, kochająca, wspierająca”, przypominają, że za każdą liczbą kryje się człowiek — z własnym światem, marzeniami i relacjami.

Łódź jako przestrzeń pamięci. Miasto staje się tu nie tylko tłem wydarzeń, lecz także symbolem zakorzenienia i powrotu. Fragmenty literackie, m.in. . z „Listów do Abroszy” Chavy Rosenfarb, przywołują obraz Łodzi jako miejsca pełnego tęsknoty — za fabrycznymi murami, za przyjaciółmi, za życiem sprzed Zagłady.

Park Ocalałych. Wystawa odwołuje się również do Parku Ocalałych, w którym każde zasadzone drzewo upamiętnia jedno ocalone życie. Te żywe pomniki tworzą most między przeszłością a teraźniejszością, przypominając, że pamięć może rosnąć i trwać.

Wielojęzyczność i różnorodność. Narracja prowadzona jest po polsku i angielsku, ale bohaterowie wystawy mówili także w jidysz, hebrajskim, rosyjskim czy niemieckim. Ich losy ukazują różnorodność społeczności żydowskiej w Łodzi — od ortodoksyjnych rodzin po środowiska inteligenckie, od biedoty po ludzi kultury.

Przesłanie wystawy. „W Łodzi jesteśmy zakorzenieni” to nie tylko dokumentacja historii. To przestrzeń refleksji nad tym, czym jest pamięć i jaką odpowiedzialność niesie. Zdjęcia, cytaty i mapy tworzą opowieść, która zachęca do uważności, empatii i sprzeciwu wobec obojętności.

Notka informacyjna.

1. Publikacja o wydarzeniu „DNI PAMIĘCI W CENTRUM DIALOGU 27 STYCZNIA”; data 07.01.2026 r.; autor Centrum Dialogu im. Marka Edelmana; centrumdialogu.com [dostępność na dzień 13.01.2026]. ↩︎

Views: 37