Tkacka Potęga Nad Łódką. Historia Zakładów Juliusza Heinzla Z 1893 Roku

„Towarzystwo Akcyjne Zakładów Przemysłowych Juliusza Heinzla w Łodzi” – pod takim tytułem w łódzkim czasopiśmie Łodzianin. Kalendarz informacyjno‑adresowy na rok 1893, wydanym nakładem Cezara Richtera – łódzkiego księgarza – i drukiem Drukarni Rudolfa Luthera – łódzkiego drukarza i litografa (Łódź, 1893; s. 134–137), ukazał się artykuł wydawcy.

Towarzystwo Akcyjne Zakładów Przemysłowych Juliusza Heinzla w Łodzi było przedsiębiorstwem włókienniczym założonym w 1866 roku przez Juliusza Heinzla. W ciągu trzech dekad rozwinęło się ono w największego producenta wyrobów wełnianych i półwełnianych w Cesarstwie Rosyjskim. W 1893 roku zakład dysponował 946 mechanicznymi warsztatami, farbiarnią, apreturą, drukarnią tkanin oraz własnym zapleczem technicznym. Sieć sprzedaży obejmowała m.in.. Warszawę, Moskwę, Petersburg, Charków i Rygę. Firma wyróżniała się rozbudowanym systemem opieki socjalnej dla pracowników, obejmującym domy familijne, szkoły oraz opiekę medyczną.

Towarzystwo Akcyjne Zakładów Przemysłowych Juliusza Heinzla w Łodzi.

Założone w 1866 r. przez Juliusza Heinzla przedsiębiorstwo przeszło w ciągu niespełna trzech dekad imponującą drogę rozwoju od niewielkiej tkalni z 32 mechanicznymi warsztatami do największej fabryki wyrobów wełnianych i półwełnianych w Cesarstwie Rosyjskim. Kolejne etapy rozbudowy obejmowały zwiększenie liczby warsztatów, wprowadzenie nowoczesnych maszyn parowych, budowę farbiarni, apretury, drukarni tkanin oraz zaplecza technicznego.

W 1893 r. zakład dysponował 946 mechanicznymi warsztatami, 18 motaczkami, 4 szlichtmaszynami i 8 maszynami do snucia, napędzanymi przez 5 maszyn parowych o łącznej mocy 480 KM. Roczna produkcja obejmująca m.in. kamloty, rypsy, kaszmiry i kamgarny osiągała wartość ok. 3,5 mln rubli, przy zatrudnieniu 1600 robotników.

Fabryka prowadziła sprzedaż w Łodzi, Warszawie, Moskwie, Petersburgu, Charkowie i Rydze, a także na jarmarkach w kraju i za granicą. Heinzl wprowadził rozbudowany system opieki nad pracownikami: domy familijne, szkoły, opiekę medyczną i szpital czasowy.

Historia zakładów Juliusza Heinzla jest przykładem dynamicznego rozwoju przemysłu włókienniczego w Łodzi w II połowie XIX wieku, łączącego nowoczesną technologię z troską o zaplecze socjalne.

Treść postu polecana Zęby w zwierciadle czasu. O higienie zębów w felietonie z 1893

Kalendarium i rozwój zakładów:

1866; założenie fabryki przez Juliusza Heinzla: 1) 32 mechaniczne warsztaty tkackie, 2 motaczki, 120 wrzecion; 2) Jedna maszyna parowa (35 KM) i kocioł parowy (45 KM).
1870; rozbudowa: 1) 96 mechanicznych warsztatów, 6 motaczek (360 wrzecion), 200 warsztatów ręcznych.
1874; budowa nowej fabryki: 1) 510 mechanicznych warsztatów, 16 motaczek (840 wrzecion); 2) Podwójna maszyna parowa (180 KM) i 2 kotły (270 KM); 3) Likwidacja tkactwa ręcznego.
1877; uruchomienie wszystkich 510 mechanicznych warsztatów.
1879; powiększenie do 1000 warsztatów dla wyrobów wełnianych i półwełnianych, i tak: 1) Budowa farbiarni i apretury; 2) Wprowadzenie 6 maszyn parowych z systemem „Economiser” (120 KM) i 6 kotłów (600 KM); 3) Instalacja 6 hydraulicznych pras (ciśnienie 1 000 200 funtów/cal²); 4) Budowa domów robotniczych, dwóch szkół początkowych, szkoły wieczorowej i szpitala czasowego (15 łóżek).
Lata 80. XIX w.; uruchomienie drukarni tkanin wełnianych i bawełnianych.
1893 (stan obecny);: 1) 946 mechanicznych warsztatów, 18 motaczek (1260 wrzecion), 4 szlichtmaszyny, 8 maszyn do snucia; 2) 5 maszyn parowych (480 KM) i 4 kotły (600 KM); 3) Produkcja: kamlot, ryps, kaszmir, kamgarny letnie, nanbuk, adria, irma, niks itp.; 4) Roczna produkcja: wartość ok. 3,5 mln rubli; płace – 420 tyś. rubli; 5) Zużycie węgla: 700 wagonów rocznie.

Struktura zakładu (1893), i tak:

1) Tkalnia – 946 mechanicznych warsztatów;
2) Farbiarnia;
3) Apretura;
4) Ślusarnia;
5) Stolarnia;
6) Kuźnia;
7) Drukarnia tkanin.

Miejsca działalności i sprzedaży:

Łódź – ul. Piotrkowska 268 (skład i sprzedaż przy fabryce).
Warszawa – ul. Gęsia 1.
Moskwa – Bogojawleńskij pereułok.
Petersburg – Gościnny Dwór nr 49–50.
Charków – u Krusche & Ender, ul. Uniwersytecka.
Ryga – u Lorch & Comp.
Jarmarki – m.in. Łęczna (gub. lubelska), Niżny Nowogród.

Zatrudnienie i warunki pracy, i tak:

1) Łącznie: 1600 robotników (1050 mężczyzn, 550 kobiet).
2) Czas pracy: od 6:00 do 19:00.
3) Warunki socjalne: a) Domy familijne dla robotników (obowiązek posyłania dzieci do szkoły pod groźbą utraty zniżki czynszu) oraz b) Szkoły i opieka medyczna.

Treść postu polecana Filmowa Encyklopedia Łodzi i okolic reportaż tv

Znaczenie historyczne, i tak:

1) Największa fabryka w swojej branży w całym Cesarstwie Rosyjskim.
2) Przykład dynamicznego rozwoju przemysłu włókienniczego w Łodzi w II połowie XIX w.
3) Modelowe połączenie produkcji, zaplecza technicznego, sieci sprzedaży i opieki socjalnej nad pracownikami.

Notka informacyjna.

Tytuł artykułu: Towarzystwo Akcyjne Zakładów Przemysłowych Juliusza Heinzla w Łodzi.
Publikacja: Czasopismo łódzkie Łodzianin kalendarz informacyjno – adresowy nr Rok 1893.
Wydawca: Nakład Cezara Richtera.
Druk: Drukarnia Rudolfa Luthera.
Miejsce i rok wydania: Łódź, 1893.
Strony: 134-137.
Język publikacji: polski.
Lokalizacja, Dostępność i Zbiory: Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi – Regionalia Ziemi Łódzkiej.
Prawa: Domena publiczna.