Tajniki Kryptologii I Historia Bohatera Jana Kowalewskiego. II-gi Festiwal Szyfrów 2025 W Łodzi

Łódź na jeden dzień stała się stolicą szyfrów i tajemnic. 25 października 2025 roku w Mediatece MeMo odbyła się druga edycja Festiwalu Szyfrów Jana Kowalewskiego – wydarzenia, które połączyło historię polskiej kryptologii z nowoczesną formą edukacji i zabawy.

Uczestnicy mogli przenieść się w czasy Biura Szyfrów z 1920 roku, spróbować własnych sił w łamaniu kodów i odkryć, że nauka i historia potrafiły fascynować równie mocno jak najlepsza gra przygodowa.

II-gi Festiwal Szyfrów Jana Kowalewskiego w Łodzi 25.10.2025. Foto Krzysztof Sadłowski, 25.10.2025.

25 października 2025 roku Łódź ponownie stała się stolicą kryptologii i historii szyfrów. Festiwal Szyfrów im. Jana Kowalewskiego przyciągnął pasjonatów matematyki, informatyki, historii wojskowości i gier logicznych, oferując bogaty program edukacyjno-rozrywkowy.

W centrum wydarzeń znalazła się gra terenowa „I znów kod znasz…”, która pozwalała uczestnikom wcielić się w rolę kryptologów i odkrywać tajemnice ukryte w przestrzeni MeMo!. Była to okazja do sprawdzenia swoich umiejętności logicznych i pracy zespołowej.

Dużym zainteresowaniem cieszyły się wystawy tematyczne. W Centrum Szyfrów Enigma można było zobaczyć, jak działała legendarna maszyna Enigma, spróbować własnych sił w łamaniu kodów oraz wziąć udział w interaktywnych pokazach i zagadkach kryptologicznych – nawet z wykorzystaniem długopisu 3D. Z kolei ekspozycja „Zbudowane z klocków LEGO®” prezentowała postać Jana Kowalewskiego oraz urządzenia szyfrujące w formie modeli z klocków. Uczestnicy mieli też możliwość samodzielnego skonstruowania miniaturowych maszyn szyfrujących.

Nie zabrakło również rekonstrukcji historycznych. Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej 51 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych oraz „Kompania Gryfitów” przybliżyły realia pracy wojskowych szyfrantów, pokazując sprzęt, umundurowanie i techniki stosowane w przeszłości.

Całość dopełniały warsztaty edukacyjne i aktywności dla młodszych uczestników, przygotowane przez Fundację „Z Pasją” oraz Fundację Edukacyjną „Perspektywy”. Dzięki nim festiwal miał charakter nie tylko naukowy, ale i rodzinny, łącząc historię z nowoczesnymi metodami popularyzacji wiedzy.

To wydarzenie było więc nie tylko hołdem dla Jana Kowalewskiego – wybitnego polskiego kryptologa – lecz także okazją do wspólnej zabawy, nauki i odkrywania fascynującego świata szyfrów.

Ekspozycja Festiwalu Szyfrów – przykłady z wystawy.

Podczas tegorocznej edycji Festiwalu Szyfrów Jana Kowalewskiego w Łodzi zaprezentowano bogatą ekspozycję historyczną i edukacyjną, która łączyła elementy wojskowe, archiwalne i kulturowe. Wystawa miała na celu przybliżenie zarówno realiów pracy kryptologów, jak i szerzej – kontekstu historycznego XX wieku.

Dokumenty, archiwalia
Narzędzia biurowe
Umundurowanie, wyposażenie wojskowe
Broń i sprzęt wojskowy
Sztuka i edukacja
Przedmioty codzienne i kulturowe

Oryginalne i reprodukowane dokumenty urzędowe, notatki i szyfrogramy, często w języku polskim, ukazujące realia pracy wywiadu.
Maszyny do pisania oraz ręczne notatki, które ilustrowały dawną technikę sporządzania raportów i depesz.
Prezentacja materiałów w formie rozłożonych teczek i kart, co pozwalało odwiedzającym poczuć atmosferę pracy archiwisty lub kryptologa.

Treść postu polecana Kowalewski Jan. Szyfry, Wojna i Bohaterstwo w Obrazkach

Zabytkowe przybory do pisania: pióra wieczne, ołówki, kałamarze, stemple i tusze.
Zegarki kieszonkowe i organizery – symbolizujące precyzję i dyscyplinę pracy służb specjalnych.
Stylowe marmurowe organizery biurkowe, które oddawały klimat dawnych gabinetów urzędniczych.

Historyczne mundury i czapki wojskowe z orzełkiem, prezentowane zarówno na manekinach, jak i w formie pojedynczych eksponatów.
Hełmy, pasy, kabury i pałki – elementy wyposażenia żołnierzy i funkcjonariuszy.
Manekiny w pełnym rynsztunku, w tym w mundurach polowych i maskujących (ghillie suit), ukazujące ewolucję technik kamuflażu.

Karabiny, pistolety i amunicja różnych kalibrów, prezentowane w gablotach.
Radiostacje polowe i urządzenia łączności, obsługiwane przez manekiny w historycznych mundurach, co pozwalało zobaczyć, jak wyglądała praca łącznościowców w terenie.

Plakaty propagandowe i rekrutacyjne z hasłami wzywającymi do obrony ojczyzny.
Tablice edukacyjne i ilustracje w formie plansz wystawowych, przedstawiające kontekst historyczny i kulturowy.
Murale i grafiki artystyczne o charakterze symbolicznym, łączące elementy architektury, muzyki i fantazji, nadające wystawie wymiar artystyczny.

Stare radioodbiorniki, rolodexy, pudełka po materiałach włókienniczych – pokazujące codzienność epoki.
Eksponaty związane z kulturą i życiem cywilnym, które uzupełniały wojskowy charakter wystawy.

Ekspozycja Festiwalu Szyfrów 2025 w Łodzi była nie tylko prezentacją militariów, ale także próbą odtworzenia atmosfery pracy kryptologów i żołnierzy w XX wieku. Dzięki połączeniu dokumentów, sprzętu wojskowego, mundurów, broni, narzędzi biurowych i sztuki udało się stworzyć wielowymiarową opowieść o historii, w której centralne miejsce zajmuje postać Jana Kowalewskiego i jego wkład w dzieje polskiej kryptologii.

Element	Informacja
Nazwa wydarzenia	II Festiwal Szyfrów Jana Kowalewskiego
Data	25 października 2025 r. (sobota)
Godziny	10:00 – 20:00
Miejsce	Mediateka MeMo, ul. Stanisława Moniuszki 5, Łódź
Organizatorzy	Miasto Łódź / instytucje kultury związane z dziedzictwem Jana Kowalewskiego
Opis	Festiwal poświęcony pamięci Jana Kowalewskiego – podpułkownika Wojska Polskiego, kryptologa i asa polskiego radiowywiadu, który złamał rosyjskie szyfry podczas wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku. Wydarzenie przybliża jego losy oraz tajniki kryptologii i wywiadu.
Historia inicjatywy	Festiwal odbywa się od 2024 roku. Został zainicjowany w związku z ogłoszeniem przez Senat RP roku 2020 Rokiem Jana Kowalewskiego.
Dodatkowe informacje	Więcej o Janie Kowalewskim: lodz.pl oraz uml.lodz.pl

Więcej o wydarzeniu.

Łodzianin Jan Kowalewski to podpułkownik Wojska Polskiego; uml.lodz.pl [dostępność na dzień 26.10.2025].
FESTIWAL SZYFRÓW JANA KOWALEWSKIEGO TO NAJWIĘKSZA TAJEMNICA TEJ JESIENI W ŁODZI!; uml.lodz.pl [dostępność na dzień 26.10.2025].
Festiwal Szyfrów Jana Kowalewskiego 2025 w Mediatece MeMo; uml.lodz.pl [dostępność na dzień 26.10.2025].
Jan Kowalewski – łodzianin, który rozszyfrował Armię Czerwoną; lodz.pl [dostępność na dzień 26.10.2025].
Festiwal Szyfrów w Mediatece MeMo w Łodzi. Gry, rekonstrukcje, tworzenie własnego szyfru i więcej; lodz.pl [dostępność na dzień 26.10.2025].
Festiwal Szyfrów w Mediatece MeMo w Łodzi za nami. Moc atrakcji i duże zainteresowanie [ZDJĘCIA]; lodz.pl [dostępność na dzień 26.10.2025].