Tablica wartości najważniejszych rodzajów produkcji łódzkiej – cz. 3. Referat z 1892

„ТАБЛИЦА стоимости четырехъ главнѣйшихъ видовъ Лодзинскаго производства” (pol.: Tablica wartości czterech najważniejszych rodzajów produkcji łódzkiej) to fragment statystyczny pochodzący z końca XIX wieku, opracowany w ramach badań nad przemysłem Królestwa Polskiego.

Tabela zestawia koszty produkcji w czterech głównych gałęziach przemysłu Łodzi: bawełnianej, wełnianej, mieszanej oraz w działach wykończalniczych (farbiarnie, bielarnie, apretury, drukarnie tkanin). Dokument przedstawia szczegółowe dane liczbowe dotyczące:

• kosztów surowców (z transportem),
• płac robotników,
• kosztów ogrzewania, oświetlenia, podatków, ubezpieczeń,
• kosztów dodatkowych (tzw. „wydatki różne”),
• udziału procentowego każdej kategorii w całkowitym koszcie produkcji.

Publikacja ma charakter źródła statystycznego i ekonomicznego, ukazującego strukturę kosztów w łódzkim przemyśle włókienniczym w okresie jego największego rozkwitu.

ТАБЛИЦА стоимости четырехъ главнѣйшихъ видовъ Лодзинскаго производства – Tablica wartości czterech najważniejszych rodzajów produkcji łódzkiej (str. 39-68).

Tabela przedstawia cztery główne rodzaje produkcji przemysłowej Łodzi w końcu XIX wieku, wraz z analizą kosztów ponoszonych przez fabryki. Obejmuje ona:

1. Przemysł bawełniany – największy i najbardziej kapitałochłonny sektor łódzkiej gospodarki. Dane obejmują 9 fabryk, m.in. Scheiblera, Geyera, Poznańskiego, Ginzberga.
2. Przemysł wełniany – 14 fabryk, w tym zakłady Ditla, Allarda, Rosenblatta, Meyera.
3. Przemysł mieszany – 10 fabryk produkujących tkaniny z włókien mieszanych (bawełna + wełna).
4. Zakłady wykończalnicze – farbiarnie, bielarnie, drukarnie tkanin, apretury (4 fabryki).

Dane pokazują, że:

• surowiec stanowił od 65% do 75% kosztów produkcji,
• płace robotników – od 11% do 16%,
• koszty ogrzewania i oświetlenia były stosunkowo niewielkie,
• wydatki różne (naprawy, materiały pomocnicze, amortyzacja) stanowiły ok. 10% kosztów.

Publikacja jest ważnym źródłem do badań nad historią przemysłu Łodzi, ponieważ ukazuje strukturę kosztów produkcji w okresie, gdy miasto było jednym z największych ośrodków włókienniczych Europy.

Tabela głównych tematów publikacji.

Autor analizuje koszty produkcji czterech głównych gałęzi przemysłu włókienniczego w Łodzi i porównuje je z warunkami panującymi w Moskwie. Wskazuje, że w strukturze kosztów dominują dwie pozycje: surowce (ok. 70% kosztów) oraz robocizna (ok. 14–16%). Pozostałe wydatki, jak ogrzewanie, oświetlenie, podatki, ubezpieczenia mają marginalne znaczenie.

Strona	Temat	Krótki opis	Notka historyczna / kontekst
40	Przemysł bawełniany	Największa gałąź łódzkiej produkcji; 9 fabryk, surowiec to 65,5% kosztów.	Fabryki Scheiblera, Poznańskiego i Geyera tworzyły „łódzkie imperium bawełny”, decydujące o rozwoju miasta.
40	Przemysł wełniany	14 fabryk; surowiec stanowi 74,2% kosztów, płace ok. 13%.	Wełnę przetwarzano głównie w zakładach niemieckich osadników, m.in. Ditla i Allarda.
40	Przemysł mieszany	10 fabryk; surowiec to 75,2% kosztów, płace ok. 11,7%.	Produkcja tkanin mieszanych była odpowiedzią na rosnące zapotrzebowanie na tańsze materiały.
40	Zakłady wykończalnicze	4 fabryki; surowiec 68%, płace 13,7%, ogrzewanie aż 7,6%.	Wykończalnie (farbiarnie, drukarnie) były kluczowe dla jakości tkanin eksportowanych z Łodzi.
41	Koszty pracy	Szczegółowe zestawienie płac robotników w czterech sektorach.	W Łodzi pracowało wówczas ponad 25 tys. robotników, głównie Polaków; mistrzowie byli często Niemcami.
41	Koszty energii (ogrzewanie, oświetlenie)	Niewielki udział procentowy – od 1% do 7%.	Fabryki korzystały z własnych kotłowni parowych; brak wody wymuszał budowę studni artezyjskich.
41	Podatki i ubezpieczenia	Niewielka część kosztów (0,2–1,5%).	Fabryki korzystały z ulg podatkowych wprowadzonych w latach 1816–1823.
41	Wydatki różne	Około 10% kosztów – naprawy, materiały pomocnicze, amortyzacja.	Wysokie koszty wynikały z intensywnej eksploatacji maszyn importowanych z Niemiec i Anglii.
41	Podsumowanie kosztów	Łączne koszty produkcji we wszystkich sektorach: 38,5 mln rubli.	Dane odzwierciedlają potęgę przemysłową Łodzi w końcu XIX wieku.

Uwaga: Kolumna STRONA – Numery stron odnoszą się do układu publikacji w formie PDF.

Autor apeluje, by nie traktować Łodzi jako zagrożenia, lecz jako partnera w rozwoju przemysłu rosyjskiego, a także jako miejsce, gdzie rosyjscy technicy mogą zdobywać nowoczesne umiejętności.

Notka informacyjna.

• Tytuł: ЛОДЗЬ. Лодзь и Сосновицы. Лодзь и Москва. (pol.: Łódź. Łódź i Sosnowice. Łódź i Moskwa.). Referat W. D. Biełowa w Towarzystwie Wspierania Rosyjskiego Przemysłu i Handlu, 8 grudnia 1892 roku (ros.: ДОКЛАДЪ. В. Д. Бѣлова въ Обществѣ для содѣйствія Русской Промышленности и Торговлѣ, 8 Декабря 1892 года.).
• Podtytuły: Lodz i Sosnovicy (str. 1-33), Лодзь и Москва (str. 34-38), ТАБЛИЦА стоимости четырехъ главнѣйшихъ видовъ Лодзинскаго производства (str. 39-68).
• Autor: Vasilij Dmitrievič Belov.
• Rok wydania: 1892.
• Adres wydawniczy: S.-Peterburg, 1892 (S.-Peterburg: S. F. Âzdovskij).
• Miejsce wydania: S.-Peterburg.
• Druk: Petersburg. Drukarnia-litografia S. F. Jazdowskiego i Spółki. Zaułek Orłowski, nr 1. 1892.” (ros.: С. ПЕТЕРБУРГЪ. Типо-Литографія С. Ф. Яздовскаго и К°. Орловскій пер., № 1. 1892.)
• Język: rosyjski.
• Zasięg czasowy: 1801-1900 XIX w.
• Źródło/Zbiory: Biblioteka Narodowa.
• Prawa: Domena Publiczna (Domena Publiczna. Wolno zwielokrotniać, zmieniać i rozpowszechniać oraz wykonywać utwór, nawet w celach komercyjnych, bez konieczności pytania o zgodę. Wykorzystując utwór należy pamiętać o poszanowaniu autorskich praw osobistych Twórcy.)
• Typ: książka.
• Hasła: Moskwa (Rosja), Łódź (woj. łódzkie; okręg), Sosnowiec (woj. śląskie), przemysł, gospodarka, polityka.
• Link PDF: POLONA [dostępność na dzień 08.02.2026].

Views: 32