Sala Fryderyka Sellina. Magia, teatr i koncerty w Roku 1867

Sala Fryderyka Sellina w Łodzi była w drugiej połowie XIX wieku jednym z najważniejszych miejsc życia kulturalnego miasta. To właśnie tam odbywały się przedstawienia teatralne, koncerty, bale, a także pokazy iluzjonistów i naukowców, które przyciągały łódzką publiczność.

Relacje z tych wydarzeń znajdujemy na łamach ówczesnej prasy – przede wszystkim w „Lodzer Zeitung” z 1867 roku, gazecie lokalnej dokumentującej życie społeczne i artystyczne rozwijającego się ośrodka przemysłowego. W niniejszej publikacji wykorzystano treści pochodzące z tego tytułu prasowego, przechowywanego w zbiorach Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi, znajdującego się obecnie w domenie publicznej. Dzięki tym źródłom możemy odtworzyć barwny obraz ówczesnych inicjatyw kulturalnych i atmosfery, jaka panowała w Sali Sellina w roku 1867.

W roku 1867 Sala Fryderyka Sellina w Łodzi była jednym z najważniejszych miejsc życia kulturalnego miasta, goszcząc liczne przedstawienia teatralne, koncerty, pokazy magii i bale. Już w lutym odbywały się tu występy amatorskich zespołów teatralnych – 11 lutego zorganizowano benefis panny Kornelii Czyżewskiej, podczas którego wystawiono melodramat „Pamiętniki Szatana” (Nr 17). Kilka dni później, 16 lutego, Towarzystwo Amatorów Teatralnych dało przedstawienie na korzyść ubogich uczniów łódzkich szkół, prezentując dwie komedie w języku polskim i jedną w języku niemieckim (Nr 17, 18).

Pod koniec lutego Towarzystwo Amatorów ogłosiło zamiar utworzenia stałego stypendium dla najbiedniejszego, lecz pilnego ucznia z Łodzi. W tym celu zaplanowano serię przedstawień w sali Sellina, z których pierwsze odbyło się 11 marca i obejmowało dwie komedie polskie i dwie niemieckie (Nr 24, 26).

Wiosną działalność artystyczna nabrała rozmachu. 2 maja odbył się koncert instrumentalny na rzecz niezamożnych uczniów (Nr 49), a 5 maja – trzecie przedstawienie teatralne w ramach funduszu stypendialnego, tym razem komedia w trzech aktach w języku niemieckim (Nr 49, 50). 7 maja publiczność mogła wysłuchać koncertu znanego skrzypka Kazimierza Łady (Nr 50). 14 maja wystawiono komedię „Warszawiacy i Hreczkosieje”, zakończoną efektownym obrazem z fajerwerkami i ogniami bengalskimi (Nr 53).

W tym samym miesiącu Sala Sellina gościła słynnego iluzjonistę Bellachiniego, artystę dworu króla Prus. Jego „Świat magii” prezentowany był wielokrotnie, m.in.. 14 maja (Nr 54), 16 maja (Nr 55) i 18 maja (Nr 56), a na zakończenie pokazów prezentowano tajemniczy numer „Sfinks”. 25 maja Towarzystwo Amatorów ponownie wystawiło „Warszawiaków i Hreczkosiejów” (Nr 58).

5 czerwca odbył się pokaz „Nowoczesnego świata magii à la Bellachini” w wykonaniu Antoniego Philadelphia, który objaśniał publiczności tajniki numeru „Sfinks” (Nr 62, 63). W czerwcu i lipcu sala Sellina rozbrzmiewała muzyką – 26 czerwca odbył się wieczór muzyczno-deklamacyjny z udziałem aktora Kwiatkowskiego i skrzypka Łady (Nr 69), a 20 lipca koncert rogów leśnych w wykonaniu artystów z teatru w Brunszwiku (Nr 80).

Jesienią pojawiły się nowe atrakcje. W październiku i listopadzie fizyk i mechanik J. Lesser prezentował swoje fantastyczne pokazy fizyczno-optyczne, łączące eksperymenty chemiczne, mechaniczne i elementy teatru (Nr 121, 122, 124). W listopadzie rozpoczął się także sezon balowy – pierwszy bal odbył się 23 listopada (Nr 130–132), a drugi 28 grudnia (Nr 139, 144). W międzyczasie, 21 listopada, odbył się koncert fortepianowy Antoniego Kątskiego, nadwornego pianisty króla Prus (Nr 131).

W prasie pojawiały się również recenzje. W czerwcu odnotowano wystawienie komedii „Warszawiacy na wsi”, które – mimo wysiłków organizatora D. Zonera – zgromadziło niewielką publiczność, co uznano za dowód słabnącego zainteresowania teatrem amatorskim w Łodzi (Nr 62). Z kolei w sierpniu recenzowano koncerty Köhlera i jego zespołu waltornistów, którzy wcześniej występowali w sali Sellina, a następnie koncertowali w „Paradyzie” i w Zgierzu (Nr 88).

Rok 1867 w Sali Fryderyka Sellina ukazuje więc niezwykle bogaty obraz życia kulturalnego Łodzi – od inicjatyw charytatywnych i teatralnych, przez koncerty muzyczne, bale, aż po pokazy iluzji i naukowe eksperymenty – czyniąc z tego miejsca centrum rozrywki i sztuki w rozwijającym się mieście.

Zestawienie wydarzeń tematyczne.

• Wydarzenia 1867
• Recenzje
• Sztuki teatralne
• Koncerty. Bale. Magia

Treść postu polecana  Wurst-Picknick 1867. Łódzki smak tradycji u R. Wisnowskiego

Oto zestawienie wydarzeń z 1867 roku w Sali Fryderyka Sellina w Łodzi, opracowane na podstawie ogłoszeń i recenzji z gazety „Lodzer Zeitung” (domena publiczna, zbiory WBP w Łodzi).

Data wydarzenia	Temat wydarzenia	Nr wydania Lodzer Zeitung 1867
11.02.1867	Benefis panny Kornelii Czyżewskiej – melodramat „Pamiętniki Szatana”	Nr 17
16.02.1867	Przedstawienie amatorskie na korzyść ubogich uczniów – dwie komedie polskie i jedna niemiecka	Nr 17, 18
11.03.1867	Pierwsze przedstawienie w ramach funduszu stypendialnego – dwie komedie polskie i dwie niemieckie	Nr 24, 26
02.05.1867	Koncert instrumentalny na rzecz niezamożnych uczniów	Nr 49
05.05.1867	Trzecie przedstawienie teatralne – komedia w 3 aktach (jęz. niemiecki)	Nr 49, 50
07.05.1867	Koncert skrzypka Kazimierza Łady	Nr 50
14.05.1867	Czwarte przedstawienie teatralne – komedia „Warszawiacy i Hreczkosieje” + fajerwerki	Nr 53
14–18.05.1867	Pokazy „Świata Magii” Bellachiniego (m.in. finał „Sfinks”)	Nr 54, 55, 56
25.05.1867	Czwarte przedstawienie amatorskie – „Warszawiacy i Hreczkosieje”	Nr 58
05.06.1867	„Nowoczesny świat magii à la Bellachini” – Antonio Philadelphia	Nr 62, 63
26.06.1867	Wieczór muzyczno-deklamacyjny Kwiatkowskiego i Łady	Nr 69
20.07.1867	Koncert rogów leśnych (artyści z teatru w Brunszwiku)	Nr 80
27–29.10.1867	Pokazy fizyczno-optyczne J. Lessera	Nr 121, 122
03.11.1867	Pożegnalne przedstawienie J. Lessera (eksperymenty, wodewil, figury mechaniczne)	Nr 124
23.11.1867	Pierwszy bal sezonu	Nr 130–132
21.11.1867	Koncert fortepianowy Antoniego Kątskiego	Nr 131
28.12.1867	Drugi bal sezonu	Nr 139, 144

Recenzje prasowe z 1867 roku dotyczące wydarzeń w Sali Fryderyka Sellina ukazują dwa różne oblicza życia kulturalnego Łodzi. W czerwcu odnotowano wystawienie komedii „Warszawiacy na wsi” przez Towarzystwo Amatorów Teatralnych. Choć podkreślano ogromny wysiłek organizacyjny D. Zonera i poprawny poziom artystyczny przedstawienia, zwrócono uwagę na bardzo niską frekwencję, co interpretowano jako oznakę słabnącego zainteresowania teatrem amatorskim w mieście. Z kolei sierpniowa recenzja koncertu Köhlera i jego zespołu waltornistów miała zdecydowanie bardziej entuzjastyczny ton. Podkreślano w niej wirtuozerię muzyków, przypominano ich wcześniejsze występy w sali Sellina i wyrażano nadzieję, że koncerty w plenerze – w „Paradyzu” oraz w Zgierzu – pozwolą w pełni docenić brzmienie instrumentów. Oba teksty razem pokazują, że łódzka publiczność potrafiła docenić kunszt muzyczny, natomiast teatr amatorski, mimo szlachetnych celów charytatywnych, borykał się z problemem braku zainteresowania ze strony mieszkańców.

Treść postu polecana  Koncert Antoniego Kątskiego w Sali Sellina na łamach lokalnej prasy z 1867

Data publikacji	Temat recenzji	Nr wydania Lodzer Zeitung 1867
01.06.1867	Recenzja przedstawienia amatorskiego – komedia „Warszawiacy na wsi”; podkreślono wysiłki D. Zonera, ale zauważono brak publiczności i malejące zainteresowanie teatrem amatorskim	Nr 62
08.08.1867	Recenzja koncertu Köhlera i jego zespołu waltornistów; przypomniano wcześniejsze występy w sali Sellina i zapowiedziano kolejne koncerty w „Paradyzu” i w Zgierzu	Nr 88

Dzięki tym recenzjom widzimy nie tylko kalendarz wydarzeń, ale też ówczesny odbiór publiczności i krytyki – od entuzjazmu wobec muzyków po rozczarowanie frekwencją na przedstawieniach teatralnych.

Oto zestawienie sztuk teatralnych wystawianych w Sali Fryderyka Sellina w Łodzi w 1867 roku, opracowane na podstawie ogłoszeń i recenzji z Lodzer Zeitung (domena publiczna, zbiory WBP w Łodzi):

Tytuł sztuki teatralnej	Data wydarzenia	Nr wydania Lodzer Zeitung 1867
„Pamiętniki Szatana” (melodramat)	11.02.1867	Nr 17
Dwie komedie w języku polskim i jedna w języku niemieckim (tytuły nie podane)	16.02.1867	Nr 17, 18
Dwie komedie w języku polskim i dwie w języku niemieckim (tytuły nie podane)	11.03.1867	Nr 24, 26
Komedia w 3 aktach (język niemiecki, tytuł nie podany)	05.05.1867	Nr 49, 50
„Warszawiacy i Hreczkosieje” (komedia w 3 aktach, język polski)	14.05.1867	Nr 53
„Warszawiacy i Hreczkosieje” (powtórzenie przedstawienia)	25.05.1867	Nr 58
„Warszawiacy na wsi” (komedia – recenzja)	01.06.1867	Nr 62
Wodewil „Une Paysanne Picarde et un Soldat du Landwehr” („Wieśniaczka Pikardyjska i pruski Landwehr”) – w języku francuskim i niemieckim	03.11.1867	Nr 124

W wielu ogłoszeniach nie podawano dokładnych tytułów sztuk, a jedynie informację o liczbie i języku komedii. Tam, gdzie tytuły były wymienione wprost w źródle, zostały one ujęte w tabeli.

Oto zestawienie obejmujące koncerty, bale, pokazy magii i wydarzenia naukowe zorganizowane w Sali Fryderyka Sellina w 1867 roku, na podstawie ogłoszeń w Lodzer Zeitung (domena publiczna, zbiory WBP w Łodzi):

Data wydarzenia	Temat wydarzenia	Nr wydania Lodzer Zeitung 1867
02.05.1867	Koncert instrumentalny na rzecz niezamożnych uczniów	Nr 49
07.05.1867	Koncert skrzypka Kazimierza Łady z udziałem St. Thalgrün i amatorów	Nr 50
14–18.05.1867	Pokazy „Świata Magii” Bellachiniego (m.in. finał „Sfinks”)	Nr 54, 55, 56
05.06.1867	„Nowoczesny świat magii à la Bellachini” – Antonio Philadelphia, pokaz z objaśnieniem numeru „Sfinks”	Nr 62, 63
26.06.1867	Wieczór muzyczno-deklamacyjny Kwiatkowskiego i Łady	Nr 69
20.07.1867	Koncert rogów leśnych (artyści z teatru w Brunszwiku)	Nr 80
27–29.10.1867	Pokazy fizyczno-optyczne J. Lessera	Nr 121, 122
03.11.1867	Pożegnalne przedstawienie J. Lessera – eksperymenty, wodewil, figury mechaniczne	Nr 124
23.11.1867	Pierwszy bal sezonu	Nr 130–132
21.11.1867	Koncert fortepianowy Antoniego Kątskiego	Nr 131
28.12.1867	Drugi bal sezonu	Nr 139, 144

Dzięki temu zestawieniu widać, że Sala Fryderyka Sellina była nie tylko miejscem przedstawień teatralnych, ale także centrum koncertów, pokazów iluzjonistycznych, eksperymentów naukowych i życia towarzyskiego Łodzi.

Źródło.

• Sala Fryderyka Sellina i wydarzenia od przedstawień teatralnych i koncertów, przez bale, aż po pokazy iluzjonistów i naukowców; gazeta łódzka „Lodzer Zeitung” z 1867: Nr 17, 18, 24, 26, 49, 50, 53, 54, 55, 56, 58, 62, 63, 69, 80, 88, 121, 122, 124, 130, 131, 132, 139, 144. Lokalizacja, Dostępność i Zbiory – Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi – Regionalia Ziemi Łódzkiej. Prawa – Domena publiczna.

Views: 34