Rozwój osad wokół Łodzi w XIX w. wg Słownika geograficznego Królestwa Polskiego 1880-1902 cz. 1

W XIX wieku wokół Łodzi rozwijały się liczne wsie i kolonie, które stopniowo wchodziły w obręb dynamicznie rosnącego miasta. Osady takie jak Augustów, Janów czy Julianów zachowywały charakter rolniczy, podczas gdy Bałuty – dzięki położeniu przy szosie do Zgierza – szybko przekształcały się w gęsto zaludnione przedmieście o charakterze fabrycznym.

Proces urbanizacji regionu łódzkiego zmieniał nie tylko krajobraz gospodarczy, ale także społeczny, nadając okolicom Łodzi nowy rytm życia. W dokumentach „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” odnotowano szczegółowe dane dotyczące liczby domów, mieszkańców i areału ziemi poszczególnych miejscowości. Dzięki tym źródłom możemy dziś prześledzić, jak niewielkie wsie i kolonie stawały się częścią rozwijającej się metropolii.

Zgromadzone dane ukazują obraz dynamicznie rozwijających się osad wokół Łodzi w XIX wieku. Niewielkie kolonie i wsie, takie jak Augustów, Janów czy Julianów, miały charakter rolniczy, podczas gdy Bałuty – dzięki bliskości Łodzi i szosy do Zgierza – szybko przekształcały się w gęsto zaludnione przedmieście o charakterze fabrycznym. Proces ten wpisywał się w gwałtowną urbanizację regionu łódzkiego, która w krótkim czasie zmieniła krajobraz społeczny i gospodarczy okolic miasta.

Nazwy regionów łódzkich: osad, kolonii, wsi itd., jak Augustów, Bałuty, Chojny, Doły, Janów i Julianów według „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” w XIX wieku istniało, które z czasem wchodziły w obręb rozwijającego się miasta Łodzi. I Tak:

• Augustów – kolonia w gminie Nowosolna, parafii Łódź. W końcu XIX wieku liczyła 16 domów, 183 mieszkańców i 490 morgów ziemi. W roku 1827 odnotowano tu 15 domów i 118 mieszkańców.
• Bałuty – przedmieście Łodzi, obejmujące różne części osady. W 1827 roku w Bałutach Fabrycznych znajdowało się 12 domów i 132 mieszkańców. W roku 1880 Bałuty Stare i Bałuty Wieś w gminie Radogoszcz miały 16 domów, 262 mieszkańców i 112 morgów. Bałuty Nowe liczyły 6 domów, 38 mieszkańców i 16 morgów, natomiast Bałuty Kolonia – aż 456 domów, 5 438 mieszkańców i 198 mórg. Osada ta leżała przy szosie do Zgierza i stopniowo wchodziła w obręb Łodzi.
• Chojny – wieś w powiecie łódzkim. Już w XV wieku Jan Gruszczyński włączył ją do parafii w Rzgowie, choć wcześniej należała do parafii Mileszki. Pod koniec XIX wieku rozpoczęto tu budowę nowego, murowanego kościoła (1899).
• Doły – kolonia w gminie Radogoszcz, parafii Łódź.
• Janów – kolonia w gminie i parafii Nowosolna. Pod koniec XIX wieku posiadała 37 domów, 248 mieszkańców i 598 mórg ziemi, z czego 593 morgi stanowiły grunty orne.
• Julianów – kolonia w gminie i parafii Chojny. Liczyła 29 domów, 242 mieszkańców i 546 mórg obszaru.

Oryginalne w zapisie treści.

Źródło:

• Tytuł: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.
• Miejsce wydania: Warszawa
• Rok wydania i nr tomu: 1800 (tom I), 1881 (tom II), 1882 (tom III), 1900 (tom XV, cz. 1), 1902 (tom XV, cz. 2).
• Wydanie i redakcja: Filip Sulimierski (redaktor „Wędrowca”, magister nauk fizyczno‑matematycznych b. Szkoły Głównej Warszawskiej); Bronisław Chlebowski (magister nauk filologiczno‑historycznych b. Szkoły Głównej Warszawskiej); Władysław Walewski (obywatel ziemski, kandydata nauk dyplomatycznych Uniwersytetu Dorpackiego)
• Współudział: Józef Krzywicki
• Skład Główny: Redakcya „Wędrowca”, ulica Nowy Świat Nr. 59 w Warszawie.
• Nakład: Warszawa; Filip Sulimierski, Władysław Walewski
• Druk: G. Kornia i Spółka; Wiek, Nowy Świat 59
• Cenzura: Dozwolone przez Cenzurę Warszawa, w dniu 28.11.1879 (tom I), 28.11.1880 (tom II), 21.11.1881 (tom III), 14.02.1900 (tom XV, cz. 1), 05.03.1902 (tom XV, cz. 2).
• Źródło: Lokalizacja, Dostępność i Zbiory – DIR – Zasoby polskie.
• Prawa – Domena publiczna.

1. jw str. 51, tom XV. ↩︎
2. jw. str. 78, tom XV. ↩︎
3. jw. str. 98, tom I. ↩︎
4. jw. str. 316, tom XV. ↩︎
5. jw. str. 109, tom II. ↩︎
6. jw. str. 419, tom III. ↩︎
7. jw. str. 622, tom III. ↩︎

Views: 50