Początki Łódzkich Elektrycznych Kolei Dojazdowych. 10 lat ŁEKD 1901-1910

Początki Łódzkich Elektrycznych Kolei Dojazdowych (ŁEKD), których historia zaczęła się od śmiałego planu połączenia Łodzi z okolicznymi miejscowościami pod koniec 1898 roku. Budowa ruszyła w 1899 roku, a pierwsze wagony motorowe wyjechały na trasy do Zgierza i Pabianic na początku 1901 roku.

Za sukcesem przedsięwzięcia stali najwięksi łódzcy przemysłowcy, m.in. Scheibler, Grohman i Heinzl, a nad techniczną stroną rozwoju sieci czuwał inżynier Wiesław Gerlicz. Dzięki ich zaangażowaniu czerwone tramwaje szybko dotarły do Aleksandrowa, Konstantynowa i Rudy Pabianickiej.

Pamiątkowa publikacja z 1913 roku dokumentuje imponujący rozwój firmy: w ciągu zaledwie dekady liczba pasażerów wzrosła z niecałych dwóch do ponad sześciu milionów rocznie. Choć ambitne plany dalszej rozbudowy (m.in. do Piotrkowa i Zduńskiej Woli) pokrzyżowała historia, pierwsze dziesięć lat działalności stworzyło fundament pod jeden z najbardziej unikatowych systemów tramwajowych w Europie, będący symbolem pędu regionu ku nowoczesności.

Przenieśmy się na chwilę w czasie, do Łodzi z przełomu wieków, miasta kominów, wielkich fortun i niespożytej energii. To właśnie wtedy, w ostatnich dniach 1898 roku, narodziła się śmiała idea, by stalowe szyny wyprowadzić poza granice miasta i połączyć „Ziemię Obiecaną” z okolicznymi miasteczkami. Tak zaczyna się historia Łódzkich Elektrycznych Kolei Dojazdowych, której pierwsze dziesięciolecie spisano na kartach pamiątkowej księgi wydanej u Grapowa i Mazurkiewicza.

Wszystko ruszyło z kopyta w 1899 roku. Wyobraźcie sobie ten ruch. Na szosach do Zgierza i Pabianic pojawili się robotnicy, zaczęto kłaść szyny typu Vignoll’a i Phenix’a, a w powietrzu czuć było zapach nowości. Już w mroźne, styczniowe dni 1901 roku pasażerowie po raz pierwszy mogli wsiąść do nowoczesnych wagonów motorowych. Początkowo był to ruch tymczasowy, ale gdy lipcowa komisja państwowa uznała, że wszystko wykonano wedle najlepszej sztuki inżynierskiej, tramwaje na dobre wpisały się w krajobraz regionu.

Za tym wielkim przedsięwzięciem stały nazwiska, które w Łodzi znaczyły wszystko: Biedermann, Grohman, Herbst, Heinzel czy Scheibler. To oni, łódzcy królowie bawełny, wiedzieli, że bez nowoczesnej komunikacji miasto nie odetchnie. Pod czujnym okiem inżyniera Wiesława Gerlicza sieć rosła w siłę. Wkrótce czerwone wagony zaczęły docierać do Aleksandrowa, Konstantynowa i Rudy Pabianickiej, pokonując nowoczesne, żelbetowe mosty, jak ten nad rzeką Ner, i mijając dymiące kominy fabryk.

Publikacja z 1913 roku to nie tylko suche liczby, choć i one robią wrażenie, bo oto z niecałych dwóch milionów pasażerów w pierwszym roku, liczba ta urosła do ponad sześciu milionów w roku 1912! Album to przede wszystkim obraz, a na starych fotografiach widzimy wnętrza remiz pełne skomplikowanych maszyn, lśniące przetwornice w elektrowniach i dumnych pracowników przy warsztatowych kanałach.

Gdy w czerwcu 1914 roku składano ten album w ręce prezesa Alfreda Biedermanna, plany na przyszłość były wręcz mocarstwowe. Na mapach kreślono już linie do Ozorkowa, Zduńskiej Woli, a nawet Piotrkowa i Koluszek. Choć historia dopisała później własne, często trudne scenariusze, to właśnie te pierwsze dziesięć lat eksploatacji zbudowało fundament pod jeden z najbardziej unikalnych systemów tramwajowych w tej części Europy.

Dziś, patrząc na te stare plany i statystyki, widzimy nie tylko historię transportu, ale przede wszystkim portret regionu, który pędził ku nowoczesności z prędkością tramwaju elektrycznego.

Dedykacja.

Wielmożnemu Panu Dr. Alfredowi Biedermanowi: Prezesowi Zarządu Łódzkich Wąskotorowych Elektrycznych Kolei Dojazdowych. Na pamiątkę dziesięciolecia eksploatacji Łódzkich Wąskotorowych Elektrycznych Kolei Dojazdowych — Łódź, w czerwcu 1914 r.

Więcej o publikacji.

Publikacja wydana w Łodzi w roku 1913 przez drukarnię Grapowa i Mazurkiewicza, zatytułowana „I-sze dziesięciolecie eksploatacji Łódzkich Elektrycznych Kolei Dojazdowych 1901–1910”, stanowi niezwykle cenne źródło wiedzy o początkach komunikacji podmiejskiej w regionie łódzkim. Opracowanie nie tylko opisuje proces powstawania i rozwój kolei dojazdowych, ale także dokumentuje ich znaczenie gospodarcze, społeczne i techniczne.

Część opisowa.

Materiał ilustracyjny

Fotografie ukazują zarówno nowoczesną jak na owe czasy infrastrukturę, jak i codzienny obraz kolei podmiejskiej, która stała się integralną częścią życia mieszkańców regionu.

Plan rozkładu linii tramwajowych.

Na dołączonej mapie przedstawiono istniejące i projektowane linie:

Mapa ukazuje ambitne plany rozwoju sieci, które miały uczynić z Łodzi centrum komunikacji podmiejskiej w regionie.

Publikacja z 1913 r. jest nie tylko kroniką pierwszego dziesięciolecia Łódzkich Elektrycznych Kolei Dojazdowych, ale także świadectwem modernizacji miasta i jego okolic. Tekst, statystyki, fotografie i plany rozwoju tworzą spójny obraz dynamicznie rozwijającej się sieci tramwajów podmiejskich, które odegrały kluczową rolę w integracji Łodzi z sąsiednimi miejscowościami.

Kalendarium historyczne.

Kalendarium historyczne Łódzkich Elektrycznych Kolei Dojazdowych (ŁEKD) na podstawie treści zawartych w publikacji jubileuszowej z 1913 roku:

Łódzkie Elektryczne Koleje Dojazdowe powstały na mocy decyzji z końca 1898 roku, kiedy prywatne Towarzystwo otrzymało pozwolenie na budowę linii do Zgierza i Pabianic. Pierwsze prace rozpoczęto w 1899 roku, a już w styczniu 1901 uruchomiono ruch tymczasowy na obu trasach. Wkrótce komisja państwowa potwierdziła prawidłowość wykonanych robót i dopuściła linie do stałej eksploatacji. W 1907 roku zatwierdzono ustawę o przekształceniu Towarzystwa w spółkę akcyjną, co nastąpiło formalnie w 1908 roku. Nowa organizacja podjęła się budowy kolejnych tras do Aleksandrowa, Konstantynowa i Rudy Pabianickiej. W następnych latach kapitał akcyjny był systematycznie powiększany, a w 1909 roku Towarzystwo wyemitowało obligacje na zakup istniejących linii. W 1910 roku długość sieci niemal podwoiła się, osiągając blisko 40 wiorst. Liczba przewożonych pasażerów rosła dynamicznie – z niespełna dwóch milionów w 1901 roku do ponad sześciu milionów w 1912. W 1913 roku zatwierdzono plany dalszej rozbudowy, obejmujące m.in. . przedłużenie linii do Ozorkowa, Zduńskiej Woli i Piotrkowa. Cała działalność Towarzystwa ukazuje szybki rozwój komunikacji podmiejskiej Łodzi, która stała się jednym z najważniejszych czynników modernizacji regionu.

• 24 grudnia 1898 (6 stycznia 1899) – ogłoszenie warunków prawnych w Zbiorze Praw; prywatne Towarzystwo otrzymuje pozwolenie na budowę i eksploatację wąskotorowych elektrycznych kolei dojazdowych z Łodzi do Zgierza i Pabianic.
• 27 sierpnia (9 września) 1899 – Komitet Zarządu Budowy Dróg Żelaznych zatwierdza warunki techniczne budowy.
• Wrzesień 1899 – rozpoczęcie budowy centralnych stacji elektrycznych.
• Kwiecień 1900 – rozpoczęcie robót torowych na szosach.
• 4/17 stycznia 1901 – otwarcie ruchu tymczasowego na linii Łódź–Pabianice.
• 6/19 stycznia 1901 – otwarcie ruchu tymczasowego na linii Łódź–Zgierz.
  Kapitał zakładowy Towarzystwa wynosi 1 000 000 rubli.
• 12/25 lipca 1901 – komisja państwowa dokonuje oględzin obu linii i dopuszcza je do stałej eksploatacji.
• 27 marca (9 kwietnia) 1907 – zatwierdzenie nowej ustawy o przekształceniu Towarzystwa prywatnego w spółkę akcyjną.
• 1/14 lipca 1908 – powstaje Towarzystwo Akcyjne Łódzkich Wąskotorowych Elektrycznych Kolei Dojazdowych.
• Cel: przejęcie istniejących linii Łódź–Zgierz i Łódź–Pabianice, budowa nowych tras do Aleksandrowa, Konstantynowa i Rudy Pabianickiej.
• 13/26 grudnia 1908 – Ministerstwo Finansów zezwala na utworzenie kapitału akcyjnego w wysokości 600 000 rubli.
• 24 marca (6 kwietnia) 1909 – zezwolenie na emisję obligacji 5% dla nabycia istniejących linii.
• 7/20 stycznia 1912 – powiększenie kapitału akcyjnego o 275 000 rubli.
• 9/22 lutego 1913 – kolejne powiększenie kapitału akcyjnego o 505 000 rubli.
  Łączny kapitał akcyjny: 1 380 000 rubli, obligacyjny: 997 200 rubli.
• 12/25 lipca 1913 – w Peterhofie zatwierdzono rozszerzenie ustawy Towarzystwa, umożliwiające budowę nowych linii: Łódź–Zgierz–Ozorków; Łódź–Pabianice–Łask–Zduńska Wola; Ruda Pabianicka–Rzgów–Tuszyn–Piotrków; Łódź–Brzeziny–Koluszki oraz budowę elektrowni.
• 1 sierpnia 1913 – oficjalne ogłoszenie planów rozbudowy sieci.

Ważne informacje.

Notka.

Views: 47