W dniach 3–11 września 1892 roku w Parku Kwella odbyła się Pierwsza Wystawa Ogrodnicza w Łodzi, zorganizowana przez Towarzystwo Ogrodnicze z Warszawy. Wydarzenie przyciągnęło imponującą liczbę 19 000 odwiedzających. Celem organizatorów było promowanie ogrodnictwa w regionie łódzkim, integracja środowisk miejskich i wiejskich oraz edukacja i popularyzacja sztuki ogrodniczej. Patronat nad wydarzeniem objęło Towarzystwo Ogrodnicze z Warszawy, wspierane przez łódzkich przemysłowców – Scheiblera, Poznańskiego i Heinzla. Lokalny komitet organizacyjny tworzyli ogrodnicy, architekci oraz działacze społeczni. Wystawa charakteryzowała się bogatą tematyką, podzieloną na następujące działy: 1) Ogrodnictwo ozdobne – kwiaty cięte, rośliny doniczkowe; 2) Warzywnictwo i owocarstwo – świeże plony, drzewka owocowe; 3) Technika ogrodowa – narzędzia, projekty ogrodów; 4) Dekoracje artystyczne – sztuczne kwiaty, kompozycje florystyczne. Wśród wystawców znalazły się renomowane firmy ogrodnicze oraz przedstawiciele przemysłu. Szczególne uznanie zdobyły stoiska łódzkich fabrykantów, takich jak Scheibler, Geyer, Kronenberg i Hoser. Pomimo sukcesu frekwencyjnego, odnotowano niski udział przedstawicieli wsi, co wskazało na potrzebę szerszej integracji w przyszłości. Wystawie towarzyszyły liczne atrakcje, w tym koncerty, teatrzyk plenerowy, zabawy dla dzieci, uroczysta biesiada, wręczenie dyplomów, pokazy florystyczne oraz konkursy ogrodnicze. Efektem społecznym wydarzenia była rekordowa frekwencja – ponad 6000 osób odwiedziło wystawę w jej ostatnim dniu. Sukces organizacyjny i estetyczny stał się inspiracją dla kolejnych inicjatyw ogrodniczych w regionie łódzkim.
Za najlepszą lokalizację uznano park miejski „Kwella”, dzierżawiony przez zakłady Karola Scheiblera. Prezes Towarzystwa, Edward Herbst, udostępnił park bezpłatnie, co znacząco obniżyło koszty organizacji. [źródło: Tydzień 08.05.1892, Nr 19. Zbiory WBP w Łodzi. Domena publiczna].
Tematyka artykułu.
Artykuł „Pierwsza Wystawa Ogrodnicza w Łodzi” z czasopisma łódzkiego „Łodzianina kalendarza informacyjno-adresowego na Rok 1893” to barwna i szczegółowa relacja z wydarzenia, które miało miejsce we wrześniu 1892 roku. Oto główne tematy poruszone w tekście:
Organizacja i cele wystawy: 1) Inicjatywa Towarzystwa Ogrodniczego z Warszawy, które postanowiło rozszerzyć działalność na prowincję; 2) Wybór Łodzi jako miejsca pierwszej wystawy ogrodniczej poza stolicą; 3) Cele wystawy: promocja ogrodnictwa w regionie, integracja środowisk miejskich i wiejskich.
Komitet organizacyjny i patronat: 1) Powołanie lokalnego komitetu organizacyjnego z udziałem znanych obywateli Łodzi i fachowców ogrodniczych; 2) Patronat wpływowych przemysłowców i przedstawicieli władz, m.in. rodziny Scheiblerów, Poznańskiego, Heinzla.
Lokalizacja i infrastruktura: 1) Wystawa odbyła się w parku miejskim „Kwella”, udostępnionym przez Towarzystwo Scheiblera; 2) Budowa pawilonów, altanek, kiosków i estrady łącznie 20 obiektów wystawowych; 3) Estetyczne i funkcjonalne zagospodarowanie przestrzeni przez architekta Władysława Łubę.
Zakres tematyczny wystawy: 1) Podział na działy: ogrodnictwo ozdobne, warzywnictwo, owocarstwo, technika ogrodowa, plany ogrodów; 2) Prezentacja roślin doniczkowych, kwiatów ciętych, drzew owocowych, warzyw, narzędzi ogrodniczych; 3) Pokazy artystyczne związane z ogrodnictwem: sztuczne kwiaty, dekoracje, plany parków.
Udział wystawców: 1) Bogaty udział firm ogrodniczych, przemysłowców i artystów; 2) Niski udział przedstawicieli wsi ziemian, duchowieństwa i chłopów, co uznano za porażkę organizacyjną; 3) Wyróżniające się ekspozycje m.in. Scheiblerów, Geyera, Kronenberga, Poznańskiego, braci Hoser.
Nagrody i uroczystości: 1) Ocena eksponatów przez komisje specjalistów; 2) Wręczenie dyplomów i odznaczeń przez wiceprezesa Towarzystwa Ogrodniczego; 3) Uroczysta biesiada, zabawy dla dzieci, koncerty i teatrzyk plenerowy.
Frekwencja i wpływ społeczny: 1) Wystawę odwiedziło ponad 19 tysięcy osób; 2) Ostatni dzień niedziela 11 września przyciągnął około 6000 zwiedzających; 3) Wystawa uznana za sukces organizacyjny i estetyczny, mimo niedostatków w zakresie reprezentacji wsi.
Nagrody i wyróżnienia.
Relacja z 1902 roku, poświęcona Pierwszej Wystawie Ogrodniczej w Łodzi, nie zawiera pełnej listy nagrodzonych. Autor zaznacza jedynie, że „listę nagrodzonych dzienniki natychmiast głosiły”, lecz sam jej nie powtarza. Mimo to z opisu wydarzenia można odtworzyć, kto znalazł się w gronie wyróżnionych zarówno osoby prywatne, jak i instytucje. Wspomniano tam zdobywców najwyższych odznaczeń w poszczególnych działach, pozwalając czytelnikowi domyślić się skali i rangi ich osiągnięć.
Plan Parku Kwella i Wystawy Ogrodniczej.
Plan parku i wystawy:
- Opis rozmieszczenia pawilonów, altan, sceny, kiosków, wieży widokowej, estrady dla orkiestry, działów tematycznych (rośliny ozdobne, warzywa, owoce, technika ogrodowa).
- Wymieniono m.in. pawilon Anny Scheibler, wieżę I.K. Poznańskiego, pawilon E. Herbsta, pawilon braci Hoser, cukiernię, teatr, altany i klomby kwiatowe.
- Park podzielono na sektory dla różnych rodzajów ekspozycji od roślin cieplarnianych po przetwory torfowe i meble ogrodowe.
Park miejski Kwella:
- Historia parku sięga 1825 r., gdy teren należał do lasów skarbowych i służył m.in. towarzystwu strzeleckiemu.
- W 1840 r. miasto odkupiło teren, przeznaczając go na park miejski.
- W drugiej połowie XIX w. park był miejscem popularnych spacerów, zabaw i loterii fantowych na cele dobroczynne.
- W 1885 r. Towarzystwo Akcyjne Karola Scheiblera wydzierżawiło park, porządkując go, zakładając estradę i oświetlenie gazowe.
- Źródła w parku („Kwella”) miały znaczenie dla rozwoju przemysłu łódzkiego, dostarczając wody do fabryk.
Najważniejsze ekspozycje: Pani Anna Scheibler: największa kolekcja roślin cieplarnianych (m.in. 600 odmian begonii, storczyki, rośliny egzotyczne), zdobywczyni jedynego złotego medalu. Edward Herbst: okazałe palmy, pawilon z kwietnikami i kobiercami kwiatowymi. Inni wyróżnieni: bracia Hoser (owoce i drzewa), Louis Geyer (rośliny gruntowe, warzywa), J. Heinzel (pawilon), Oskar Kindler (ananasy), pastor Zimmer (drzewa ozdobne). [źródło: Tydzień 11.09.1892, Nr 37. Zbiory WBP w Łodzi. Domena publiczna].
Oto gawęda o Wielkim Rozkwicie w Parku Kwella.
Dawno, dawno temu, w roku 1892, gdy Łódź pachniała jeszcze świeżo ciosanym drewnem fabryk i parą z kominów, w sercach jej mieszkańców zakiełkowało niezwykłe ziarno. Było to ziarno pomysłu — by w samym środku miasta rozkwitła pierwsza prowincjonalna wystawa ogrodnicza.
Pewnego wiosennego dnia z Warszawy przybyli trzej ogrodniczy rycerze: Piotr Hoser, Franciszek Szanior i Władysław Łuba. Uzbrojeni w plany, szkice i miarki, przemierzyli park Kwella, wytyczając staw niczym magiczne lustro wody i miejsca, gdzie miały wyrosnąć pawilony niczym grzyby po deszczu. Towarzyszył im Władysław Wizbek — człowiek, o którym mówiono, że potrafi sprawić, by nawet pusty klomb zakwitł w jedną noc.
Komitet wystawowy podlewał pomysł starannie: wysyłał zaproszenia, nawoził entuzjazmem i przycinał terminy zgłoszeń, by każdy chętny mógł wziąć udział. Z Warszawy nadeszła wieść, że Departament Rolnictwa ufunduje srebrne medale niczym rzadkie nasiona, które trafią tylko do najlepszych ogrodników.
Latem park Kwella zamienił się w wielką szklarnię pomysłów. Scheiblerowie stawiali cieplarnię, Poznański wyrastał ponad innych wieżą kwiatową z elektrycznym światłem, a Geyerowie, Heinzlowie i inni fabrykanci sadzili swoje pawilony jak egzotyczne drzewa. Plotkowano, że niektórzy wystawcy trzymają swoje roślinne cuda w tajemnicy, jakby były to zaklęte nasiona z dalekich krain.
We wrześniu, gdy liście zaczęły rumienić się od jesieni, wystawa rozwinęła się w pełnym blasku. Były begonii całe morza, storczyki jak klejnoty, palmy jak strażnicy z tropików. Wieża Poznańskiego świeciła niczym latarnia dla pszczół, a pawilony kusiły zapachem i kolorem. Publiczność płynęła alejkami jak rzeka, zatrzymując się przy każdym kwietnym zakątku.
Medale i dyplomy rozdano jak dojrzałe owoce: złote, srebrne i brązowe. Anna Scheibler zebrała złoty plon za swoje roślinne imperium, inni chwalili się ananasami, winogronami, planami parków i cudami techniki ogrodowej.
Choć nie wszyscy ogrodnicy z guberni przybyli, a niektóre grządki pozostały puste, wystawa zapisała się w pamięci jako czas, gdy Łódź zakwitła nie fabrycznym dymem, lecz feerią barw i zapachów. Mówiono potem, że kto raz przeszedł alejkami parku Kwella tamtego września, ten już zawsze nosił w sercu mały ogród.
Indeks historyczny.
| Hasło | Opis / Kontekst historyczny |
|---|---|
| 1892 – Pierwsza Wystawa Ogrodnicza w Łodzi | Wydarzenie zorganizowane przez Towarzystwo Ogrodnicze w Warszawie; pierwsza prowincjonalna wystawa ogrodnicza w Królestwie Polskim |
| Towarzystwo Ogrodnicze w Warszawie | Organizator główny; wcześniej prowadziło wystawy sezonowe w stolicy |
| Komitet miejscowy w Łodzi | Powstał w kwietniu 1892 r.; złożony z przemysłowców, ogrodników i przedstawicieli władz |
| Park „Kwella” | Miejsce wystawy; udostępniony bezpłatnie przez Towarzystwo Akcyjne Karola Scheiblera |
| Program wystawy | Obejmował działy: plany, ogrodnictwo ozdobne, warzywnictwo, owocarstwo, technika ogrodowa; dodatkowo dział „poza konkursem” |
| 3–11 września 1892 | Czas trwania wystawy (pierwotnie planowano 3–8 września) |
| Otwarcie wystawy – 3 września 1892 | Dokonał gubernator piotrkowski Miller w obecności władz i organizatorów |
| Frekwencja | 19 225 odwiedzających w ciągu 10 dni; rekord – ok. 6 000 osób w ostatnią niedzielę |
| Brak udziału wsi | Niewielka reprezentacja ziemian, księży i włościan; wystawa miała głównie miejski charakter |
| Pawilon Scheiblerów | Najokazalsza ekspozycja; storczyki, palmy, kompozycje kwiatowe, kobierce |
| Wieża laurowa I.K. Poznańskiego | Konstrukcja inspirowana wieżą Eiffla, obsadzona laurami sprowadzonymi z Wrocławia |
| Pawilony tematyczne | Owocarski, warzywny, techniki ogrodowej, pawilony firm ogrodniczych (m.in. bracia Hoser, Walery Kronenberg) |
| Rola przemysłowców łódzkich | Protektorzy i wystawcy; m.in. Scheibler, Herbst, Heinzl, Geyer, Silberstein, Poznański |
| Rozdanie nagród – 8 września 1892 | Wręczał wiceprezes Towarzystwa Ogrodniczego dr Karol Jurkiewicz |
| Zabawa dziecięca – 9 września 1892 | Wzięło udział ok. 300 dzieci |
| Znaczenie wystawy | Pokaz możliwości organizacyjnych Łodzi; impuls dla rozwoju ogrodnictwa w regionie |
| Publikacje i prasa | Szerokie relacje w „Dzienniku Łódzkim” i innych tytułach; opis historyczny Władysława Rowińskiego |
Notka informacyjna.
- Temat wydarzenia: Pierwsza Wystawa Ogrodnicza w Łodzi.
- Miejsce wydarzenia: Park Miejski Quella w Łodzi to Park Źródliska, dawniej nazywany Kwella od niemieckiego słowa Quelle („Źródło”), to najstarszy park miejski w Łodzi. Udostępniony mieszkańcom w 1840 roku, został zaprojektowany w stylu angielskim i szybko zdobył opinię jednego z najpiękniejszych ogrodów spacerowych w ówczesnym Królestwie Polskim. Początkowo obejmował 1 hektar, później jego powierzchnia wzrosła do 2 hektarów. W 1843 roku ogrodzono teren, wzniesiono altany i mostki, tworząc romantyczne miejsce spotkań towarzyskich, koncertów oraz zabaw organizowanych przez Bractwo Kurkowe. Dziś park łączy funkcje kulturalne i rekreacyjne – mieści Muzeum Kinematografii, palmiarnię, jest popularnym terenem spacerowym, a zimą staje się scenerią Parku Miliona Świateł.
- Data wyboru miejsca wydarzenia: kwiecień 1892 r.
- Ofiarodawca miejsca wydarzenia: Towarzystwo Akcyjne Karola Scheiblera.
- Okres wydarzenia: od 3 do 8 września 1892, przedłużony o kolejne 4 dni, tj. do dnia 11 września 1892 roku.
- Termin składania deklaracji: Ostateczny termin na składanie deklaracji przedłużono do dnia 15 sierpnia 1892.
- Organizator wydarzenia: Towarzystwo Ogrodnicze w Warszawie.
- Delegowani członkowie z ramienia organizatora: Jankowski Edmund, Ostrowski Zygmunt.
- Komitet Łódzki pomocniczy Wystawy: Wizbek Władysław (Przewodniczący Komitetu), Wścieklica Władysław (Sekretariay)Dr. Bartkiewicz Stanisław, Grohman Henryk, Knichowiecki Bolesław, Kindler Oskar, Majewski Hipolit (budowniczy M. Łodzi), Baar Diedrich, Brenner Oswald, Gernoth Juliusz, Kołaczkowski Leon.
- Protektorzy Wystawy: Miller (Gubernator Piotrkowski), Pieńkowski (Prezydent Miasta Łodzi), podpułkownik Danilczuk (Policmajster Miasta Łodzi), Borst Juliusz (Zgierz), Gehlig Adolf, Geyer Ryszard, Herbst Edward, Heinzl Juliusz (baron), Meyer Ludwik, Poznański Izrael K., Scheibler Karol, Silberstein Markus.
- Wyasygnowana kwota na Wystawę: rs. 5000.
- Spotkanie pierwsze Komitetu Wystawy: Narada wspólna w Towarzystwie Akcyjnym Karola Scheiblera.
- Spotkanie drugie Komitetu Wystawy: Opracowano program wystawy w Łodzi określający przeznaczenie wydarzenia dla „Łodzi i guberni piotrkowskiej”.
- Działy Wystawy: Plany, Ogrodnictwo ozdobne, Warzywnictwo, Owocarstwo, Technika ogrodowa. Natomiast z spoza terytorium objętego Wystawą utworzono dział „Poza konkursem”.
- Ilość zwiedzających: w okresie 9-cio dniowego trwania Wystawy zwiedziło za biletami płatnymi łącznie 19225 osób.
Tytuły powiązane z kategorią i tagiem.
Views: 37