Odkryj historię starodruków na wystawie WBP w Łodzi 01.2026. Zachwyć się sztuką ocalania cennych zbiorów

W dniach 08.12.2025-29.01.2026 wystawa starodruków prezentowana w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi ukazuje niezwykłą drogę, jaką przebywają starodruki, od zniszczonych, często dramatycznie uszkodzonych woluminów, po odnowione świadectwa historii.

W gablotach znalazły się zarówno księgi po konserwacji, jak i te w stanie pierwotnym, a także mapy, grafiki i plakaty, tworząc wielowymiarową opowieść o dziedzictwie piśmienniczym. Ekspozycja odsłania kunszt konserwatorów, dokumentuje proces ratowania zabytków i przypomina, że to, co zapisane na papierze, potrafi przetrwać wieki o ile otoczy się je troską i wiedzą.

Wystawa „Próżna ufność w marmurze, próżna i w żelezie, to trwa do skonu świata, co na papier wlezie”, zorganizowana przez Wojewódzką Bibliotekę Publiczną im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi, to poruszająca prezentacja konserwatorskich dokonań Działu Zbiorów Specjalnych. Zlokalizowana w przestronnym, jasnym korytarzu biblioteki przy ul. Gdańskiej 100/102, ekspozycja obejmuje starodruki poddane zabiegom konserwatorskim oraz dokumentację procesu ich odnowy.

Organizator elegancko zaaranżował przestrzeń wystawienniczą, instalując pionowe gabloty ścienne oraz poziome stoły ekspozycyjne wypełnione cennymi księgami, rycinami i opisami. Naturalne światło wpadające przez okna podkreśla detale zabytkowych opraw i faktur papieru, a złote balony „550 LAT” sugerują jubileuszowy charakter wydarzenia. Wystawa nie tylko ukazuje efekty konserwacji 13 wyjątkowych starodruków, ale również prezentuje egzemplarze w stanie przed renowacją zniszczone, nadgryzione przez czas, owady czy wojenne losy.

Całość tworzy refleksyjny hołd dla dziedzictwa piśmienniczego, ukazując książki jako kruche, lecz trwałe pomosty między epokami. Dzięki pracy konserwatorów odzyskują one swój głos i blask, stając się świadectwem troski o pamięć i historię. Wystawa trwa od 8 grudnia 2025 r. do 29 stycznia 2026 r. i jest wyrazem pasji oraz profesjonalizmu zespołu biblioteki, który z oddaniem chroni najcenniejsze skarby kultury.

W holu biblioteki znajduje się elegancka, przeszklona gablota ekspozycyjna, w której zaprezentowano wybrane starodruki i rękopisy w stanie przed konserwacją. Ustawiona w reprezentacyjnym miejscu, tuż obok ozdobionej świątecznie klatki schodowej, przyciąga uwagę odwiedzających zarówno estetyką, jak i wartością historyczną prezentowanych obiektów.

Na kilku poziomach gabloty rozmieszczono zabytkowe księgi o widocznych śladach użytkowania i zniszczeń: luźne okładki, pęknięcia grzbietów, zabrudzenia, ślady zalania czy mechaniczne uszkodzenia papieru. Niektóre egzemplarze noszą ślady poważnych uszkodzeń – jak rozerwania po uderzeniu szrapnela czy zdeformowane oprawy pergaminowe. Wśród eksponatów znajdują się m.in. . herbarze, biblie, traktaty teologiczne i dzieła naukowe z XVIII i XIX wieku.

Gablota pełni funkcję edukacyjną – ukazuje stan zachowania zbiorów przed rozpoczęciem prac konserwatorskich, a także podkreśla znaczenie ochrony dziedzictwa piśmienniczego. Towarzyszące opisy informują o rodzaju uszkodzeń i specyfice materiałów, a obecność narzędzi konserwatorskich (np. lupa, rękawiczki) dodatkowo wzbogaca przekaz wystawy.

To miejsce, w którym historia spotyka się z troską o jej przyszłość – cicha lekcja szacunku dla książki jako nośnika pamięci i kultury.

Wystawa prezentuje wyjątkowy zbiór starodruków, inkunabułów i dzieł dawnych, ukazujących bogactwo europejskiej kultury piśmienniczej od XV do XVIII wieku oraz procesy konserwatorskie, które pozwoliły przywrócić im dawny blask. Ekspozycja została podzielona na gabloty tematyczne, w których zestawiono księgi o różnorodnej treści – od podręczników gramatyki łacińskiej, przez traktaty religijne i encyklopedyczne, po dzieła przyrodnicze, architektoniczne i numizmatyczne.

W gablocie XV zaprezentowano najstarszy eksponat wystawy – inkunabuł „Institutiones grammaticae” Prisciana z Cezarei, liczący ponad 550 lat. Ten klasyczny podręcznik gramatyki łacińskiej, używany przez wieki w klasztorach i uniwersytetach, ukazano wraz ze zniszczoną skórzaną okładką sprzed konserwacji, fragmentami rękopisów z dekoracyjnymi inicjałami i nutami oraz dokumentacją zabiegów oczyszczania i zabezpieczania.

Gablota XVI poświęcona jest starodrukom religijnym i dziełom przyrodniczym. Prezentowane tu postyle – kazania i komentarze autorstwa m.in. św. Augustyna, Tomasza z Akwinu i Bonawentury – ukazano w bogato zdobionej księdze z metalowymi okuciami, obok zniszczonej skórzanej okładki z XVI wieku oraz rękopisów z łacińskim tekstem. Podkreślono ich znaczenie dla rozwoju języka polskiego i piśmiennictwa religijnego.

Obok nich znajduje się „Historia zwierząt” Basiliena Johannesa Herolda – księga z rycinami lamparta, jelenia, jaszczurki i węża, zestawiona ze zdjęciami stanu przed i po konserwacji, ukazująca rozwój XVI‑wiecznej wiedzy przyrodniczej. Kolejnym eksponatem jest encyklopedyczne dzieło Johana Wilhelma Stuckiego „Sacrorum et sacrificiorum”, opisujące ofiary religijne od starożytności po czasy współczesne. Szczególną uwagę zwraca oprawa wykonana z rękopisu muzycznego oraz dokumentacja konserwatorska, obejmująca m.in. zszywanie kart i przygotowanie pudła ochronnego.

W gablocie XVII zgromadzono dzieła ukazujące życie codzienne, religijność i kulturę intelektualną XVII wieku. „Skład albo skarbiec znakomitych sekretów…” Jakuba Kazimierza Haura to kompendium wiedzy o gospodarce domowej i rolnej, przedstawione wraz z otwartą księgą i fotografiami uszkodzeń oraz procesu konserwacji. Obok znajduje się religijne dzieło Marcina Nikuty „Chwała Krzyża”, zaprezentowane z ozdobną kartą tytułową i dokumentacją konserwatorską, uzupełnione cytatem z „Herbarza polskiego” Niesieckiego.

Szczególne miejsce zajmuje Biblia Marcina Lutra z 1620 roku – jeden z najcenniejszych zachowanych egzemplarzy – z dekorowaną skórzaną oprawą i ilustrowanymi stronami, ukazanymi wraz z fotografiami zabiegów konserwatorskich. W tej samej gablocie umieszczono także dzieło Justusa Lipsiusa „Politicorum sive civilis doctrinae libri sex”, dotyczące filozofii politycznej starożytnego Rzymu, oraz katalog monet starożytnych Greków i Rzymian „Specimen universae rei nummariae antiquae” Andreasa Morelliusa, oba zaprezentowane z bogatą dokumentacją konserwatorską i ilustracjami.

Gablota XVIII prezentuje dzieła z XVIII wieku, ukazujące rozwój nauki, sztuki i duchowości. Wśród nich znajduje się tom „Histoire naturelle” Georges’a-Louisa Leclerca de Buffona, z ilustracją ptaków „La petite Outarde” oraz zdjęciami nowej oprawy skórzanej wykonanej po konserwacji. Obok umieszczono „Architekturę cywilną” Wacława Sierakowskiego – podręcznik architektury dla młodzieży szlacheckiej z 1791 roku, z rycinami detali architektonicznych i fotografiami zniszczeń papieru oraz oprawy marmurkowej.

Kolejnym eksponatem jest zbiór oracji akademickich „Orationes ad Academiam Pisanam” Alexandri Politi, wydany w Rzymie w 1780 roku, zaprezentowany z ozdobną kartą tytułową i dokumentacją konserwatorską. Wreszcie pokazano rzadkie protestanckie dzieło „Der richtige und unbetrügliche Himmels-Weg eines Christen” z 1735 roku, zachowane w zaledwie dwóch egzemplarzach w Polsce, z uszkodzoną skórzaną oprawą i fotografiami zabrudzeń oraz efektów konserwacji.

Całość ekspozycji ukazuje nie tylko różnorodność dawnych ksiąg od teologii i filozofii, przez przyrodę i architekturę, po numizmatykę, lecz także ogrom pracy konserwatorskiej, dzięki której te bezcenne świadectwa historii mogą przetrwać kolejne stulecia.

Więcej o Wystawie.

• Publikacja poświęcona Wystawie.; Artykuł „Wystawa”; data 28.11.2025; autor Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi; publikacja nowa.wbp.lodz.pl [dostępność na dzień 10.01.2026].

Notka informacyjna.

• Nazwa. Wystawa pn. „Próżna ufność w marmurze, próżna i w żelezie, to trwa do skonu świata, co na papier wlezie Konserwacja starych druków w Książnicy Łódzkiej”.
• Obiekt: Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi.
• Adres: Łódź, ul. Gdańska 100/102.
• Czas trwania wystawy: 08.12.2025 r. – 29.01.2026 r.
• Przygotowanie: Dział Zbiorów Specjalnych (WBP w Łodzi).
• Organizator: Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi (WBP w Łodzi).
• Wstęp: wolny.

Views: 51