W drugiej połowie XIX wieku Łódź zaczynała wyłaniać się nie tylko jako ośrodek przemysłowy, ale także jako przestrzeń tętniąca życiem kulturalnym i towarzyskim. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc rozrywki w tym czasie był Ogród Elisium, zielona oaza, gdzie mieszkańcy miasta odpoczywali, tańczyli i wsłuchiwali się w dźwięki muzyki. Rok 1867 obfitował w wydarzenia, które tworzyły wyjątkową atmosferę letnich i jesiennych wieczorów. Od koncertów ogrodowych Orkiestry pana Schuberta, przez gwarne zabawy taneczne, aż po wieczory pełne śpiewu i rozrywki wokalnej, a kalendarz muzycznych przyjemności w Elisium był imponująco różnorodny.
Sezon muzyczny w Ogrodzie Elisium — Rok 1867.
Z największą przyjemnością przedstawiam pełen muzycznych uniesień sezon letnio-jesienny w Ogrodzie Elisium — jednym z najwytworniejszych zakątków rozrywkowych dawnej Łodzi!
Pod malowniczym sklepieniem drzew, wśród kwitnących alej i łagodnych promieni słońca, przygotowano dla miejscowej i przyjezdnej publiczności serię wyjątkowych wieczorów ogrodowych, które na długo pozostały w pamięci uczestników.
„Tam, gdzie dźwięk jednoczy serca, tam ogród staje się świątynią duszy.”
Muzyka ogrodowa z Orkiestrą pana Schuberta w każdy poniedziałek sierpnia i września scena należała do mistrzowskiej orkiestry pod jego batutą. Marsze, walce i serenady rozbrzmiewały w powietrzu o stałej porze o godzinie 4 po południu, za symboliczny wstęp w wysokości 3 kopiejek.
Zabawy taneczne z muzyką na żywo po zakończeniu koncertów publiczność rozkołysała się w rytmie polki, mazura i kontredansu. Aleje Elisium pulsowały radością, a gospodarz Pan G. Jansch z niezmienną dbałością zapewnił wyborne jadło i napitki, by każdy taneczny krok szedł w parze z dobrym smakiem.
Wieczory śpiewacze i rozrywki wokalne w końcowych tygodniach sezonu, we wrześniu i październiku, Towarzystwo Śpiewacze oraz zaproszeni goście uraczyli publiczność wykwintnym repertuarem wokalnym. Niezapomniane wieczory odbywały się pod hasłem „Musikalische Abend-Unterhaltung mit Gesang”, czyli wieczorna rozrywka muzyczna z pieśnią.
Zachęta dla gości iż stroje spacerowe mile widziane; parasolki i kapelusze jak najbardziej wskazane. Niech każdy z tych wieczorów stanie się wspomnieniem pełnym dźwięków i dobrego towarzystwa!
Z najwyższym szacunkiem i serdecznością zapraszał gospodarz Pan G. Jansch.
Ogród Elisium w Łodzi w 1867 roku tętnił życiem muzycznym i rozrywkowym. przedstawiam zestawienie wydarzeń z podziałem na ich charakter, i oto jak układał się kalendarz muzycznych przyjemności.
Koncerty muzyki ogrodowej z Orkiestrą pana Schuberta.
To najczęstszy rodzaj wydarzenia tj. koncerty w otoczeniu zieleni, z opłatą 3 kopiejki i rozpoczęciem zazwyczaj o godzinie 4 lub 5 po południu w dniach 12, 15, 19 i 26 sierpnia, 2, 16 i 23 września oraz 21 października odbył się koncert kończący sezon rozrywkowo-muzyczno-taneczny.
Zabawy taneczne po koncertach.
Po koncertach często odbywały się zabawy taneczne na które zaproszenia kierował G. Jansch, zapewniając też dobre jedzenie i napoje. Zabawy odbywały się dniach 12, 15, 19 i 26 sierpnia, 2, 16 i 23 września oraz
21 października.
Wieczory muzyczne i rozrywki wokalne.
Odrębne wydarzenia z naciskiem na śpiew i rozrywkę odbyły się późną jesienią w dniach 22 sierpnia (wieczór muzyczny z rozrywką i śpiewem) oraz 27 października z udziałem Towarzystwa Śpiewaczego pod nazwą „Musikalische Abend-Unterhaltung mit Gesang”, co w tłumaczeniu na język polski można by tłumaczyć, jako „Wieczorna rozrywka muzyczna z pieśnią” lub nieco swobodniej „Muzyczny wieczór rozrywkowy z występami wokalnymi”
„A jeśli duszy Twej bliska jest muzyka, a towarzystwo nieobce sercu Twemu
niechaj nogi Twoje ścieżkę ku Elisium znajdą, nim liść ostatni z drzew spadnie”.
Ogród Elisium. Fragment kultury zapisany w archiwach.
Ogród Elisium w Łodzi to dziś raczej historyczna ciekawostka niż istniejące miejsce. W XIX wieku, w tym m.in.. w latach 1864–1867, stanowił popularne centrum rozrywki dla mieszkańców miasta. Organizowano tam koncerty ogrodowe, zabawy taneczne oraz festyny, które przyciągały tłumy spragnione muzyki i letniego relaksu. Obecnie informacje o Ogrodzie Elisium dostępne są głównie w archiwach i publikacjach regionalnych, m.in.. w zbiorach Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. J. Piłsudskiego w Łodzi (WBP w Łodzi) przy ul. Gdańskiej.
Oto zestawienie wydarzeń oraz gawędziarski opis artykułu z Lodzer Zeitung z dnia 4 lipca 1867 r. nr 073.
| Data wydarzenia | Temat wydarzenia (PL) | Temat wydarzenia (DE) | Lodzer Zeitung – data i nr wydania |
|---|---|---|---|
| 3 czerwca 1867 | Pierwszy koncert kapeli M. Heinricha, po koncercie zabawa taneczna | Erstes Konzert der Kapelle des Herrn M. Heinrich, danach Tanz-Vergnügen | 1867.06.01 nr 062 |
| 11 (23) czerwca 1867 | Koncert kapeli Steinhauera, po koncercie zabawa taneczna | Konzert der Kapelle des Herrn Steinhauer, danach Tanz-Vergnügen | 1867.06.22 nr 069 |
| 18 (30) czerwca 1867 | Muzyka ogrodowa kapeli Steinhauera, po koncercie zabawa taneczna | Garten-Musik der Kapelle des Herrn Steinhauer, danach Tanz-Vergnügen | 1867.06.27 nr 071 |
| — | Artykuł o życiu muzycznym Łodzi, koncertach w ogrodach i salach, planach wielkiego koncertu w sierpniu | Artikel über das Musikleben in Lodz, Konzerte in Gärten und Sälen, Pläne für ein großes Konzert im August | 1867.07.04 nr 073 |
| 26 czerwca (8 lipca) 1867 | Muzyka ogrodowa kapeli Steinhauera, po koncercie zabawa taneczna | Garten-Musik der Kapelle des Herrn Steinhauer, danach Tanz-Vergnügen | 1867.07.06 nr 074 |
| 22 lipca 1867 | Muzyka ogrodowa kapeli Schnurra | Garten-Musik der Kapelle des Herrn Schnurr | 1867.07.20 nr 080 |
| 21 lipca 1867 | Koncert ogrodowy kapeli Heinricha | Gartenconcert der Kapelle des Herrn Heinrich | 1867.07.20 nr 080 |
| 29 lipca 1867 | Muzyka ogrodowa kapeli Schinderta, po koncercie zabawa taneczna | Garten-Musik der Kapelle des Herrn Schindert, danach Tanz-Vergnügen | 1867.07.27 nr 083 |
| 5 sierpnia 1867 | Muzyka ogrodowa orkiestry Schuberta, po koncercie zabawa taneczna | Garten-Musik der Kapelle des Herrn Schubert, danach Tanz-Vergnügen | 1867.08.03 nr 086 |
| 12 sierpnia 1867 | Muzyka ogrodowa orkiestry Schuberta, po koncercie zabawa taneczna | Garten-Musik der Kapelle des Herrn Schubert, danach Tanz-Vergnügen | 1867.08.10 nr 089 |
| 13 sierpnia 1867 | Muzyka ogrodowa orkiestry Schuberta, po koncercie zabawa taneczna | Garten-Musik der Kapelle des Herrn Schubert, danach Tanz-Vergnügen | 1867.08.13 nr 090 |
| 15 sierpnia 1867 | Muzyka ogrodowa orkiestry Schuberta, po koncercie zabawa taneczna | Garten-Musik der Kapelle des Herrn Schubert, danach Tanz-Vergnügen | 1867.08.13 nr 090 |
| 19 sierpnia 1867 | Muzyka ogrodowa orkiestry Schuberta, po koncercie zabawa taneczna | Garten-Musik der Kapelle des Herrn Schubert, danach Tanz-Vergnügen | 1867.08.17 nr 091 |
| 22 sierpnia 1867 | Wieczór muzyczny z rozrywką i śpiewem | Musikalischer Abend mit Unterhaltung und Gesang | 1867.08.20 nr 092 |
| 26 sierpnia 1867 | Muzyka ogrodowa orkiestry Schuberta, po koncercie zabawa taneczna | Garten-Musik der Kapelle des Herrn Schubert, danach Tanz-Vergnügen | 1867.08.24 nr 094 |
| 2 września 1867 | Muzyka ogrodowa orkiestry Schuberta, po koncercie zabawa taneczna | Garten-Musik der Kapelle des Herrn Schubert, danach Tanz-Vergnügen | 1867.08.31 nr 097 |
| 16 września 1867 | Muzyka ogrodowa orkiestry Schuberta, po koncercie zabawa taneczna | Garten-Musik der Kapelle des Herrn Schubert, danach Tanz-Vergnügen | 1867.09.14 nr 103 |
| 23 września 1867 | Muzyka ogrodowa orkiestry Schuberta, po koncercie zabawa taneczna | Garten-Musik der Kapelle des Herrn Schubert, danach Tanz-Vergnügen | 1867.09.21 nr 106 |
| 21 października 1867 | Ostatni koncert muzyki ogrodowej orkiestry Schuberta, po koncercie zabawa taneczna | Letztes Garten-Musik Konzert der Kapelle des Herrn Schubert, danach Tanz-Vergnügen | 1867.10.17 nr 117 |
| 27 października 1867 | Wieczorna rozrywka muzyczna z pieśnią | Musikalische Abend-Unterhaltung mit Gesang | 1867.10.26 nr 121 |
Ach, cóż to były za czasy! Łódź, choć jeszcze młoda w swym przemysłowym rozkwicie, latem 1867 roku tętniła muzyką jak nigdy dotąd. Ledwie człowiek otworzył gazetę, a tu koncert w „Paradyżu”, koncert w ogrodzie Pani A. Landt, koncert w „Elisium”, a nawet muzyka na ulicy, grana przez wędrownych artystów.
Nie brakło też wydarzeń dla „wyższych sfer” pan Lada w sali Sellina urządzał koncerty, które miały w sobie coś z elegancji wielkich miast. A to dopiero początek! Już zapowiadano na sierpień wielki koncert chóralny, z udziałem nie tylko łódzkich śpiewaków, ale i gości z sąsiednich miejscowości. Cel szlachetny i budujący miał przynieść chlubę miastu i zjednoczyć ludzi w imię muzyki.
Łódź rosła w siłę nie tylko fabrykami, ale i duchem. Pianista Kastner, artysta najwyższej próby, nie wahał się wystąpić przed tutejszą publicznością, a lokalne chóry śpiewały zarówno pieśni świeckie, jak i kościelne, dbając o rozwój kultury.
A obok tego wszystkiego życie towarzyskie miało swoje osobliwe smaczki. Ot, choćby konkursowe strzelanie nowego Związku Strzeleckiego. Niby skromne, bo tylko do tarcz z karteczkami, ale z nagrodami od Króla Strzelców i Marszałka, które można było podziwiać w siedzibie stowarzyszenia. Jedni wybierali trofea praktyczne, inni ozdobne ale zawsze z dumą i radością uczestniczyli w tej tradycji.
Tak wyglądała Łódź tamtego lata miasto, które chciało być nie tylko fabryczne, ale i muzyczne, pełne życia, śpiewu i spotkań pod gołym niebem.
Index.
- Pan Schubert – Dyrygent i organizator koncertów muzyki ogrodowej, które były najczęstszym typem wydarzenia w sezonie.
- Jansch G. – Osoba odpowiedzialna za organizację zabaw tanecznych po koncertach. Zapewniał także dobre jedzenie, napoje i zaproszenia.
- Towarzystwo Śpiewacze – Wystąpiło 27 października podczas wieczoru rozrywkowego „Musikalische Abend-Unterhaltung mit Gesang” z pieśniami wokalnymi.
- Ogrody / otoczenie zieleni – Miejsce koncertów muzyki ogrodowej. Wydarzenia te odbywały się regularnie od sierpnia do października.
- Sala lub miejsce wieczorne – Lokalizacja wieczorów muzycznych z elementami rozrywki wokalnej, organizowanych głównie jesienią.
- Sala taneczna (możliwe, że dom Janscha) – Miejsce zabaw tanecznych odbywających się po koncertach. Imprezy organizowane przez G. Janscha, często z ofertą gastronomiczną.
Views: 54
