Miłosierdzie w cieniu tradycji. Dzieje i anegdoty kwesty wielkanocnej z 1902

Oddaję w Wasze ręce tekst, pochodzący z marcowego wydania dziennika „Rozwój” z 1902 roku. Choć od jego publikacji minęło ponad stulecie, poruszony w nim temat kwesty wielkanocnej pozostaje niezmiennie bliski sercu każdego, komu nieobca jest idea chrześcijańskiego miłosierdzia.

Autor artykułu, kreśląc bogatą historię zbierania ofiar przy Grobach Pańskich, od jagiellońskich królewiczów po warszawskie damy epoki stanisławowskiej, nie tylko przypomina o szlachetnych korzeniach tej tradycji, ale i poddaje ją surowej, choć ubranej w anegdotę, ocenie. W obliczu planowanych wówczas reform systemu kwestarskiego, tekst ten staje się fascynującym zwierciadłem, w którym odbijają się postawy ówczesnego społeczeństwa: od głębokiej pobożności i hojności, po ludzką próżność i chęć towarzyskiego zabłyśnięcia w cieniu świątyni.

Cudowna lektura na przednówek Wielkanocy!

Autor tego tekstu zabiera nas w podróż przez wieki, by opowiedzieć o kwestach wielkanocnych. I choć artykuł pisany jest w Łodzi, sercem wyrywa się do Warszawy, gdzie właśnie ważyły się losy tej pięknej, choć wówczas nieco „zepsutej” tradycji.

Słuchajcie tylko, jak to się drzewiej działo:

• Królewskie początki – już za Jagiellończyka królewscy synowie stali w kruchcie katedry na Wawelu z puszkami w rękach!. Sam król Jan Kazimierz osobiście zbierał datki na sieroty po żołnierzach
• Damy wkraczają do akcji – dopiero za Stanisława Augusta przy Grobach Pańskich pojawiły się damy z tacami, zbierając złote dukaty i miedziaki.

Ale, moi drodzy, jak to z ludźmi bywa, gdzie pobożność miesza się z próżnością, tam zaczynają się kłopoty. Na początku XX wieku system „stolikowy” (ten, który znamy i dziś) zaczął budzić zgorszenie. Autor z nutką ironii, ale i troski, punktuje ówczesne grzeszki:

• Niektóre panie traktowały kościół jak salon. Zamiast modlitwy – ploteczki, głośne witanie się, a nawet… podjadanie cukierków przy świętym Grobie!.

• Publikowanie list z nazwiskami kwestarek stało się dla wielu szczytem ambicji, co zniechęcało te naprawdę pobożne matrony.

Przewodniczący komitetu, hrabia Kossakowski, zapowiadał wtedy wielką reformę, by przywrócić powagę Domom Bożym.

Ten tekst z „Rozwoju” to nie tylko suchy raport, to żywy dowód na to, że sto lat temu ludzie mieli te same słabostki co my. Autor, choć gani niewłaściwe zachowanie, robi to z ogromną kulturą i humorem. To lektura obowiązkowa dla każdego, kto chce poczuć ducha dawnej Polski – tej pobożnej, ofiarnej, ale i tej nieco plotkarskiej.

Lektura tych dawnych zapisków pozwala nam zrozumieć, że choć formy dobroczynności ulegają zmianie, od puszek trzymanych przez senatorów, po współczesne metody wspierania potrzebujących – niezmienny pozostaje fundament: miłość bliźniego. Historia bankiera Epsteina czy gwałtownej, lecz ostatecznie ofiarnej szewcowej Zapierkowej, przypomina nam, że za każdym datkiem stoi żywy człowiek ze wszystkimi swoimi cnotami i przywarami. Niech te przytoczone przez „Rozwój” dzieje będą dla nas lekcją, że prawdziwe miłosierdzie nie potrzebuje salonowego blichtru ani głośnych nazwisk na listach, lecz rodzi się z cichej potrzeby serca. Zamykając tę historyczną kronikę, warto zadać sobie pytanie: czy i my, w naszym nowoczesnym świecie, potrafimy zachować tę samą żarliwość w pomaganiu, o którą przed laty tak mocno dopominali się autorzy i duchowni tamtej epoki?.

Źródło.

• Tytuł publikacji: Kwesty wielkanocne.
• Autor: Redakcja.
• Wydanie: Gazeta łódzka „Rozwój” z dn. 27.03.1902, Nr 72, str. 4.
• Zbiory: WBP im. Marszałka J. Piłsudskiego w Łodzi.
• Domena publiczna.

Views: 23