Miasto Łódź 1903. Mapa miasta w epoce przemysłowego rozkwitu

Mapa Łodzi z 1903 roku, wydana w Warszawie przez Wydawnictwo Podróżnik Polski pod redakcją Eugeniusza Starczewskiego (1862–1927), to niezwykły dokument epoki, w której miasto przeżywało swój dynamiczny rozkwit przemysłowy. Wykonana jako litografia dwubarwna o wymiarach 21×16 cm (arkusz 23×18 cm), stanowi nie tylko precyzyjny plan urbanistyczny, ale i świadectwo ówczesnej wizji Łodzi – miasta wielokulturowego, tętniącego rytmem fabryk, handlu i codziennego życia mieszkańców. Dziś, dzięki temu, że znajduje się w domenie publicznej, mapa ta może być swobodnie wykorzystywana, stając się cennym źródłem dla badaczy, pasjonatów historii oraz wszystkich, którzy pragną zobaczyć, jak wyglądała „Ziemia Obiecana” na początku XX wieku.

Oto podróż do Łodzi sprzed ponad stu dwudziestu lat miasta, które w 1903 roku tętniło zupełnie innym rytmem niż dziś, a jednak wciąż nosiło w sobie zalążki tego, czym stało się później.

Łódź na początku XX wieku miasto w rozkwicie. Wyobraź sobie, że stoisz na rogu Piotrkowskiej i Nowo‑Spacerowej (dzisiejszej al. Kościuszki). Ulica Piotrkowska już wtedy była kręgosłupem miasta brukowana, pełna sklepów, kantorów, hoteli i fabrykanckich pałaców. Po obu stronach ciągnęły się kamienice, a zza ich dachów wyrastały kominy fabryk, buchające parą i dymem. Łódź była wtedy niczym wielki organizm rzeki, takie jak Łódka, Jasień czy Bałutka, stanowiły jego żyły, dostarczając wodę do zakładów włókienniczych. Wzdłuż brzegów rzek można było spotkać robotników piorących wełnę, dzieci bawiące się wśród wikliny i kobiety niosące wiadra wody do domów.

Kolej brama na świat. Na zachodzie miasta pysznił się Dworzec Drogi Żelaznej Warszawsko‑Kaliskiej nowoczesny jak na owe czasy, z którego można było wyruszyć w podróż do Warszawy, Kalisza czy dalej, w głąb Imperium Rosyjskiego. Obok tętniła życiem Stacja Towarowa, gdzie wagony pełne bawełny, węgla i gotowych tkanin zmieniały właścicieli.

Zieleń i oddech miasta. Choć Łódź kojarzyła się z fabrycznym zgiełkiem, miała też swoje enklawy spokoju. Park Źródliska jeden z najstarszych w mieście był miejscem, gdzie fabrykanci spacerowali w cylindrach, a robotnicy przychodzili w niedzielę z rodzinami. Na obrzeżach, między Karolewską a Radwańską, rozciągały się miejskie lasy pachnące żywicą, pełne ptaków i grzybów.

Miasto wielu kultur. Łódź 1903 roku była tyglem narodów i religii. W Osadzie Doły, obok siebie, stały nowy cmentarz katolicki, prawosławny i ewangelicki świadectwo wielokulturowości miasta. Na ulicach można było usłyszeć polski, jidysz, rosyjski i niemiecki, a w niedzielne i świąteczne poranki dzwony kościołów mieszały się z dźwiękiem dzwonków tramwajów konnych.

Ulice, które opowiadały historie. Nazwy ulic Ogrodowa, Żelazna, Wólczańska, Aleksandra św., Petersburska były jak rozdziały miejskiej kroniki. Ogrodowa prowadziła do fabryki Izraela Poznańskiego, Żelazna do warsztatów i magazynów, a Wólczańska do dzielnic robotniczych, gdzie życie toczyło się w rytmie gwizdka fabrycznego. Łódź z 1903 roku była miastem kontrastów z jednej strony bogactwo fabrykanckich rezydencji, z drugiej bieda drewnianych domków na Bałutach. Ale to właśnie ta mieszanka kultur, zawodów i marzeń sprawiła, że miasto rosło w siłę, stając się „ziemią obiecaną” dla tysięcy przybyszów.

Na mapie z 1903 r. nazwy ulic, osad, cmentarzy, parków i terenów zielonych, kolei.

Rzeki.

• Łódka – główna rzeka przepływająca przez centrum ówczesnej Łodzi.
• Jasień (prawdopodobnie zaznaczony na mapie jako dopływ Łódki, choć nazwa może być częściowo nieczytelna).
• Bałutka (niewielki ciek wodny na północy miasta, widoczny na mapie jako dopływ Łódki).
• Karolewka (mały strumień w zachodniej części miasta, uchodzący do Jasienia).

Mapa Łodzi 1903.

Notka informacyjna.

• Tytuł: Mapa Łódź 1903.
• Rok wydania: 1903.
• Miejsce wydania: Warszawa.
• Współautor: Starczewski Eugeniusz (1862-1927).
• Współautor kooperatywny: Wydawnictwo „Podróżnik Polski”.
• Nakład: Eugeniusz Starczewski, Wydawnictwo „Podróżnik Polski”, 1903.
• Wydawca: Wydawnictwo Podróżnik Polski.
• Opis fizyczny: 1 mapa : litografia dwubarwna; wymiary 21×16 cm, arkusz 23×18 cm.
• Język wydania: polski.
• Gatunek: mapy, atlasy, plany miast.
• Prawa autorskie: Domena Publiczna. Wolno zwielokrotniać, zmieniać i rozpowszechniać oraz wykonywać utwór, nawet w celach komercyjnych, bez konieczności pytania o zgodę. Wykorzystując utwór należy pamiętać o poszanowaniu autorskich praw osobistych Twórcy.
• Źródło: Biblioteka Narodowa.
• Lokalizacja: Polona polska biblioteka cyfrowa.

Views: 86