Łódź i Sosnowiec – ros. Лодзь и Сосновицы – cz. 2. Referat z 1892

Publikacja „Лодзь и Сосновицы” (pol. Łódź i Sosnowiec) autorstwa Wasilija Dmitrijewicza Bułowa, wydana w Petersburgu w 1892 r. będąca referatem autora wymienionego, stanowi jeden z najciekawszych rosyjskich głosów dotyczących rozwoju przemysłu w Królestwie Polskim w drugiej połowie XIX wieku.

Tekst powstał jako referat wygłoszony 8 grudnia 1892 r. w Towarzystwie Popierania Przemysłu i Handlu Rosyjskiego i miał na celu wyjaśnienie przyczyn dynamicznego wzrostu przemysłu w Łodzi i Sosnowcu oraz jego wpływu na konkurencję z ośrodkami rosyjskimi, zwłaszcza z Moskwą.

Bułow, opierając się m.in. na badaniach prof. Iwana Janżula, analizuje proces uprzemysłowienia ziem polskich, rolę niemieckich osadników, politykę gospodarczą władz rosyjskich oraz funkcjonowanie instytucji takich jak Bank Polski. Publikacja jest ważnym źródłem do badań nad historią gospodarki Królestwa Polskiego, a także nad relacjami ekonomicznymi między Polską a Rosją w XIX wieku.

Лодзь и Сосновицы – Łódź i Sosnowiec (str. 1-33).

Tekst Bułowa to obszerna analiza ekonomiczno-historyczna, której głównym celem jest odpowiedź na pytanie:

czy przemysł Łodzi i Sosnowca należy traktować jako część rosyjskiej gospodarki, czy jako twór obcy, zdominowany przez Niemców?

Autor przedstawia:

• genealogię przemysłu w Królestwie Polskim, począwszy od okresu, gdy ziemie te były niemal wyłącznie rolnicze;
• rolę niemieckich kolonistów, którzy dzięki przywilejom i wsparciu państwa stworzyli podstawy przemysłu włókienniczego;
• działania władz rosyjskich, które poprzez ulgi, zwolnienia podatkowe i politykę osadniczą przyczyniły się do rozwoju ośrodków takich jak Łódź, Zgierz, Pabianice czy Tomaszów;
• znaczenie Banku Polskiego, który udzielał kredytów, finansował fabryki, a nawet sam zakładał zakłady przemysłowe;
• wpływ polityki celnej i budowy kolei, które otworzyły rosyjski rynek dla polskich towarów;
• problem konkurencji między przemysłem Królestwa Polskiego a rosyjskim, zwłaszcza moskiewskim.

Publikacja ma charakter analityczny, ale jednocześnie publicystyczny. Bułow stara się przekonać odbiorców, że rozwój przemysłu w Królestwie Polskim nie jest zjawiskiem neutralnym, lecz ma poważne konsekwencje dla gospodarki rosyjskiej.

Tabela głównych tematów publikacji.

Strona	Temat główny	Krótki opis	Notka historyczna / kontekst miejsca
1–2	Wprowadzenie do problemu: Łódź, Sosnowice i Moskwa	Autor przedstawia cel referatu: ocena, czy przemysł w Królestwie Polskim jest „rosyjski”, czy „obcy”, oraz czy stanowi zagrożenie dla Moskwy.	Łódź w latach 80. XIX w. była jednym z najszybciej rozwijających się ośrodków włókienniczych w Europie, nazywana „polskim Manchesterem”.
2–3	Pytanie o charakter przemysłu w Królestwie Polskim	Bułow analizuje, czy przemysł zdominowany przez Niemców może być uznany za część gospodarki rosyjskiej.	W Łodzi dominowali przemysłowcy pochodzenia niemieckiego (Geyer, Scheibler, Grohman).
3–4	Początki przemysłu w Polsce	Opis stanu gospodarczego Polski w XVIII w. – kraj niemal wyłącznie rolniczy, zależny od importu.	W okresie I Rzeczypospolitej brakowało silnego mieszczaństwa i kapitału, co hamowało rozwój przemysłu.
4–5	Polityka władz rosyjskich po 1815 r.	Seria przywilejów dla zagranicznych osadników: ziemia, drewno, zwolnienia podatkowe, brak służby wojskowej.	Po kongresie wiedeńskim Królestwo Polskie miało autonomię, a władze rosyjskie wspierały industrializację, by wzmocnić gospodarkę regionu.
5–6	Napływ niemieckich osadników	Niemcy zakładali fabryki w Łodzi, Zgierzu, Pabianicach, Tomaszowie, Ozorkowie.	Osadnicy z Saksonii i Prus tworzyli pierwsze manufaktury włókiennicze.
6–7	Rola Banku Polskiego	Bank udzielał kredytów, finansował fabryki, budował drogi i kanały.	Bank Polski (1828–1885) był jednym z najnowocześniejszych banków w Europie.
7–8	Przykłady zakładów uratowanych przez Bank	Wymienione m.in. Żyrardów, huta Bankowa, fabryka papieru w Jeziornie.	Żyrardów stał się jednym z największych ośrodków lniarskich w Europie.
8–9	Polityka celna i jej wpływ na rozwój przemysłu	Od 1815 r. Królestwo Polskie korzystało z korzystnych taryf celnych, co umożliwiało eksport do Rosji.	Po zniesieniu granicy celnej w 1850 r. polskie towary zalały rynek rosyjski.
9–10	Rozwój kolei i taryfy przewozowe	Kolej sprzyjała eksportowi polskich towarów do Rosji dzięki niskim stawkom.	Kolej Warszawsko-Wiedeńska (1845) była pierwszą linią kolejową w zaborze rosyjskim.
10–11	Podsumowanie czynników rozwoju	Połączenie kapitału, wiedzy, ulg i infrastruktury stworzyło potęgę przemysłową Królestwa Polskiego.	Łódź w 1892 r. była jednym z największych ośrodków włókienniczych na świecie.

Uwaga: Kolumna STRONA – Numery stron odnoszą się do układu publikacji w formie PDF.

Notka informacyjna.

• Tytuł: ЛОДЗЬ. Лодзь и Сосновицы. Лодзь и Москва. (pol.: Łódź. Łódź i Sosnowice. Łódź i Moskwa.). Referat W. D. Biełowa w Towarzystwie Wspierania Rosyjskiego Przemysłu i Handlu, 8 grudnia 1892 roku (ros.: ДОКЛАДЪ. В. Д. Бѣлова въ Обществѣ для содѣйствія Русской Промышленности и Торговлѣ, 8 Декабря 1892 года.).
• Podtytuły: Лодзь и Сосновицы (str. 1-33), Лодзь и Москва (str. 34-38), ТАБЛИЦА стоимости четырехъ главнѣйшихъ видовъ Лодзинскаго производства (str. 39-68).
• Autor: Vasilij Dmitrievič Belov.
• Rok wydania: 1892.
• Adres wydawniczy: S.-Peterburg, 1892 (S.-Peterburg: S. F. Âzdovskij).
• Miejsce wydania: S.-Peterburg.
• Druk: Petersburg. Drukarnia-litografia S. F. Jazdowskiego i Spółki. Zaułek Orłowski, nr 1. 1892.” (ros.: С. ПЕТЕРБУРГЪ. Типо-Литографія С. Ф. Яздовскаго и К°. Орловскій пер., № 1. 1892.)
• Język: rosyjski.
• Zasięg czasowy: 1801-1900 XIX w.
• Źródło/Zbiory: Biblioteka Narodowa.
• Prawa: Domena Publiczna (Domena Publiczna. Wolno zwielokrotniać, zmieniać i rozpowszechniać oraz wykonywać utwór, nawet w celach komercyjnych, bez konieczności pytania o zgodę. Wykorzystując utwór należy pamiętać o poszanowaniu autorskich praw osobistych Twórcy.)
• Typ: książka.
• Hasła: Moskwa (Rosja), Łódź (woj. łódzkie; okręg), Sosnowiec (woj. śląskie), przemysł, gospodarka, polityka.
• Link PDF: POLONA [dostępność na dzień 08.02.2026].

Views: 37