Cmentarz – ziemia, która pamięta. Wielka Wojna w Pabianicach i okolicy 11-12.1914

„Wielka Wojna w Pabianicach i okolicy. Listopad–grudzień 1914” to opowieść spleciona z kart historii, gdzie echo wystrzałów sprzed ponad stu lat miesza się z ciszą obecnych dni. W tej publikacji autorzy — Piotr Sölle i Wojciech Fituch — oddają głos wydarzeniom, które w ostatnich miesiącach 1914 roku rozegrały się na ziemiach Pabianic i okolicznych miejscowości, pozostawiając za sobą nie tylko ślady bitew, lecz także ludzkie dramaty zapisane w miejscu pochówku.

Serce tej książki bije w Parku Wolności, gdzie niegdyś rozciągał się cmentarz wojenny — dziś bardziej symbol niż konkretna przestrzeń, ale wciąż obecny w pamięci tych, którzy nie chcą zapomnieć. Autorzy prowadzą czytelnika przez historię tego cmentarza niczym po ścieżkach skrywających minione życie, ukazując również inne miejsca, gdzie żołnierze znaleźli swój ostatni spoczynek. To nie tylko zbiór opisów i danych — to refleksyjna podróż w głąb przeszłości, w której pamięć jawi się jako obowiązek wobec tych, którzy już nie przemówią.

Na ponad 112 stronach książka niesie dokumentację, archiwalne fotografie i mapy, dając czytelnikowi narzędzia do samodzielnego odkrywania historii. Szczególną wartość posiada Aneks 2, zawierający plan dawnego cmentarza wojennego z I wojny światowej — subtelny, lecz wymowny ślad dawnych wydarzeń.

Wydana po raz pierwszy w maju 2025 roku, w łódzkiej Drukarni Gutenberg przy ul. Lodowej 106, publikacja dostępna jest w języku polskim — jako zaproszenie do pielęgnowania lokalnej tożsamości i wspólnej pamięci.

Cmentarz wojenny z I wojny światowej w Parku Wolności w Pabianicach.

Na skraju Parku Wolności w Pabianicach, tam gdzie niegdyś rozbrzmiewał odgłos wystrzałów ze strzelnicy, istniał cmentarz wojenny — cichy świadek dramatycznych zmagań I wojny światowej. Wśród drzew i alejek obecnego parku kryła się niegdyś nekropolia, której granice zatarł czas, a ślady zasypała ziemia zapomnienia. W latach 70. XX wieku, w obliczu przemian urbanistycznych, cmentarz został zlikwidowany, a szczątki poległych żołnierzy z należnym szacunkiem przeniesiono do mogił zbiorowych na cmentarzu wojennym w Starej Gadce.

Ów teren, znany w lokalnym przekazie jako „strzelnica”, mieścił się w północno-zachodnim zakątku parku — dziś pozbawionym fizycznej pamiątki po przeszłości, lecz wciąż tętniącym echem historii.

Choć współczesne spojrzenie nie odnajdzie tam wyraźnych granic dawnej nekropolii, pamięć o niej przetrwała w archiwach, publikacjach i sercach pasjonatów historii. Jednym z takich świadectw jest plan cmentarza uwieczniony w Aneksie 2 książki „Wielka Wojna w Pabianicach i okolicy”, wydanej w maju 2025 roku — hołd oddany miejscu, gdzie przeszłość splatała się z losem tych, którzy odeszli na zawsze.

Spis treści.

• 3; Wstęp (Autorzy).
• 5; Słowo o Operacji Łódzkiej.
• 10; Działania wojenne pod Pabianicami w dniach 19 listopada – 6 grudnia 1914 roku.
• 30; Słowo o lazaretach, czyli szpitalach wojskowych.
• 34; Słowo o budowie cmentarzy wojennych.
• 40; Cmentarze i mogiły wojenne w okolicach Pabianic.
• 46; Cmentarz z I wojny światowej w Parku Wolności w Pabianicach.
• 54; Odtwarzanie rzeczywistej listy pochowanych na cmentarzu w Parku. Wolności ze wskazaniem dokładnych miejsc ich pochówku.
• 64; Polacy i polskie nazwiska na cmentarzu wojennym w Parku Wolności w Pabianicach.
• 66; Opis cmentarza w Parku Wolności w Pabianicach.
• 74; Inne miejsca pochówku żołnierzy I wojny światowej w Pabianicach.
• 79; „Likwidacja” cmentarza wojennego w Parku Wolności w Pabianicach.
• 87; Lista pochowanych na cmentarzu wojennym z I wojny światowej w Parku Wolności w Pabianicach.
• 109; Bibliografia.

Notka informacyjna.

• Tytuł. Wielka Wojna w Pabianicach i okolicy. Listopad-grudzień 1914.
• Podtytuł. Cmentarz wojenny w Parku Wolności oraz inne miejsca pochówku żołnierzy I wojny światowej w Pabianicach i okolicy.
• Wydawca. Piotr Sölle i Wojciech Fituch we współpracy z Łódzką Drukarnią Gutenberg.
• Autorzy. Piotr Sölle i Wojciech Fituch.
• Rok wydania. maj 2025.
• Nr wydania I (pierwsze).
• Druk. Drukarnia Gutenberg, ul. Lodowa 106 w Łodzi.
• Język. Polski.
• Ilość stron. 112.
• Uwagi. Aneks 2 – Plan cmentarza wojennego z I wojny światowej w Parku Wolności w Pabianicach.

Index.

• Anonimowi żołnierze — postaci historyczne pochowane na cmentarzu wojennym w Parku Wolności oraz w innych miejscach.
• Cmentarz wojenny w Parku Wolności — nekropolia żołnierzy z czasów I wojny światowej, obecnie nieistniejąca.
• Fituch, Wojciech — autor publikacji, współwydawca.
• Lazarety / szpitale wojskowe — infrastruktura medyczna w czasie wojny.
• Łódź — miasto, w którym działa Drukarnia Gutenberg.
• Miejsca pochówku żołnierzy — zbiorowe mogiły i indywidualne groby w regionie.
• Okolice Pabianic — tereny, na których znajdowały się inne cmentarze i mogiły wojenne.
• Operacja Łódzka — działania wojenne w regionie łódzkim, opisane w książce.
• Pamięć lokalna / tożsamość historyczna — temat przewodni publikacji; refleksja nad przeszłością i obowiązkiem pamięci.
• Pabianice — główne miejsce wydarzeń historycznych z listopada–grudnia 1914 roku.
• Park Wolności w Pabianicach — lokalizacja dawnego cmentarza wojennego, centralny punkt pamięci.
• Plan cmentarza (Aneks 2) — archiwalna dokumentacja lokalizacji grobów wojennych.
• Sölle, Piotr — autor publikacji, współwydawca.
• Stara Gadka — miejsce, do którego przeniesiono szczątki żołnierzy po likwidacji cmentarza w Parku Wolności.
• Strzelnica (w Parku Wolności) — historyczne określenie obszaru dawnego cmentarza.
• ul. Lodowa 106 w Łodzi — adres drukarni, gdzie wydano publikację.
• Wielka Wojna / I wojna światowa — kontekst historyczny wydarzeń z 1914 roku.

Views: 126