Bieg przez czas w 1868. Antoni z Wiednia kontra koń z Łodzi

Gawęda opowiada o wyścigu z 1868 roku, w którym łódzka publiczność obserwowała z zapartym tchem zmagania wiedeńskiego biegacza o imieniu Antoni i nieznanego z imienia jeźdźca z Łodzi, rywalizujących niczym bohaterowie lokalnej sceny sportowej.

Całe wydarzenie, pełne humoru, emocji i wielkanocnego kolorytu, zostało przedstawione jako barwna opowieść o ambicji, miejskim entuzjazmie i sporcie, który na chwilę połączył mieszkańców w jedną wielką, rozgrzaną gawędą.

Ach, co to był za dzień w naszej Łodzi! Wiosna dopiero nieśmiało zaglądała zza chmur, a już serca łodzian biły szybciej, nie z powodu miłości, lecz emocji sportowych, które rozgrzały brukowane ulice jak majowe słońce. W roku Pańskim 1868, w drugi dzień Wielkanocy, miało się odbyć wydarzenie, które na długo zapisało się w annałach miejskich gawęd, tj. wielki wyścig szybkości między człowiekiem a koniem!

„Poniedziałek, dnia 1. (13.) kwietnia jako w drugim dniu Świąt Wielkanocnych Wielkie zawody w szybkim bieganiu pomiędzy panem Antoni, szybkim biegaczem z Wiednia (pieszo) a pewnym panem z Łodzi (konno). Szczegóły za pośrednictwem afiszy.”

Z jednej strony stanął pan Antoni, biegacz z Wiednia, którego nogi ponoć miały sprężystość gazeli i zawziętość parowozu. Z drugiej jeździec z Łodzi, dosiadający rumaka, co niejedną chałupę minął w galopie. Mówiono, że to nie pojedynek, lecz pojedyńcza ballada o sile mięśni i stalowych nerwach.

Pierwotnie zapowiedziano zmagania na pierwszy dzień kwietnia, ale jak to bywa pogoda spłatała figla, i trzeba było przełożyć widowisko na niedzielę, 7 (czyli 19) kwietnia 1868 roku. Wtedy to, przy sprzyjającej aurze, tłumy zebrały się wzdłuż chałup i chaussees, wzdłuż szosy z Łodzi do Zgierza, by zobaczyć, czy koń pokona człowieka, czy może człowiek, niczym Hermes z mitów, uniesie się ponad ziemię.

Start wyznaczono na godzinę trzecią z połową po południu. I ruszyli! Antoni, niczym błyskawica, mknął po bruku, a jego stopy zdawały się nie dotykać ziemi. Jeździec z Łodzi trzymał się dzielnie, lecz koń choć silny, nie miał tej iskry, co ludzka ambicja. Publiczność wiwatowała, dzieci biegały za zawodnikami, a starzy gawędziarze już układali rymy o tym dniu.

Nagrody były skromne, lecz symboliczne: szklanka piwa, jajko, kawałek mięsa i pięć groszy dla każdego uczestnika. Ale przecież nie o złoto tu chodziło, lecz o chwałę, o to, by opowieść o tym biegu przetrwała wśród łódzkich murów i serc.

Tak oto Łódź, miasto tkaczy i marzycieli, stała się areną niezwykłego pojedynku, gdzie człowiek zmierzył się z koniem, a gawęda o tym wydarzeniu, niczym echo niosła się dzień po dniu wśród brukowanych ulic i wspomnień naszych dziadów.

„Treść ogłoszenia. Poniedziałek, dnia 1 (13) kwietnia jako w drugi dzień Świąt Wielkanocnych WIELKI WYŚCIG BIEGOWY pomiędzy panem Antonim, szybkobiegaczem z Wiednia (pieszo), a pewnym panem z Łodzi (konno). Wzdłuż szosy z Łodzi do Zgierza. Ceny: za wóz: 1 rubel srebrny, za jeźdźca: 50 kopiejek, za pieszego: 15 kopiejek. Bilety są do nabycia w Hotelu Manteuffel. Początek o godzinie 3:30 po południu.”

„Niedziela, dnia 7 (19) kwietnia odbędzie się, przy sprzyjającej pogodzie, przełożony z drugiego dnia Świąt Wielkanocnych Wielki wyścig biegowy pomiędzy panem Antonim, szybkobiegaczem z Wiednia, a pewnym panem z Łodzi (konno). Dalsze szczegóły są już znane. Początek biegu o godzinie 3½ po południu.”

Kontekst historyczny.

• Informacje o wyścigu zachowały się dzięki ogłoszeniom publikowanym w lokalnej gazecie „Lodzer Zeitung” (numery 41, 42 i 44 z 1868 roku).
• Podwójne datowanie w ogłoszeniach (np. 7 i 19 kwietnia) wynikało z funkcjonowania dwóch kalendarzy w ówczesnej Łodzi pod zaborem rosyjskim: juliańskiego (stary styl) oraz gregoriańskiego (nowy styl). Tego typu „pojedynki” człowieka ze zwierzęciem były w XIX wieku popularną formą jarmarcznej rozrywki, a zawodowi biegacze (szybkobiegacze) podróżowali od miasta do miasta, podejmując się takich wyzwań dla nagród pieniężnych i prestiżu.

Notka informacyjna.

• Źródło: Gazeta łódzka „Lodzer Zeitung„.
• Rok i Nr wydania: 1868, Nr 41, 42 i 44.
• Zbiory: Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi.
• Prawa: domena publiczna.

Views: 57