Bal z cedułą, szynk z zegarkiem a Łódź w rytmie policyjnego walca w 1864

Bal z cedułą, szynk z zegarkiem a Łódź w rytmie policyjnego walca. Porządek, przyzwoitość i wsparcie dla szpitali w treści ogłoszeń policyjnych w miejscowej gazecie z roku 1864 pt. Łódzkie Ogłoszenia – Lodzer Anzeiger.

Władze miasta Łodzi, kierując się troską o bezpieczeństwo i porządek publiczny podczas zabaw oraz pragnąc wspomóc szpitale powiatowe, wprowadziły już w 1828 roku regulacje dotyczące organizacji wydarzeń z udziałem muzyki. Przepisy te, niezmienione do roku 1864, zostały ponownie ogłoszone przez policmajstra miasta, majora Kalińskiego, celem przypomnienia ich mieszkańcom.

Dwa rodzaje ceduł muzycznych.

W ramach porządku organizacyjnego ustanowiono dwa typy tzw. „ceduł muzycznych”:
Ceduły białe – wydawane na zwykłe wieczorne zabawy z muzyką, trwające do godziny 22:00.
Ceduły niebieskie – przeznaczone na dłuższe, wyjątkowe uroczystości, takie jak wesela, bale czy reduty.
Każdy muzyk zatrudniony do grania na zabawie musiał być indywidualnie oznaczony odpowiednią cedułą. Organizatorzy imprezy mogli ubiegać się o ceduły zbiorcze, jednak byli zobowiązani podać imienne dane muzyków.

Opłaty na cele dobroczynne.

Z myślą o wsparciu lokalnych szpitali ustalono niewielkie opłaty za wydanie ceduł:
5 kopiejek za cedułę białą,
15 kopiejek za cedułę niebieską.
Dochód z tych opłat przeznaczano na potrzeby służby zdrowia, zgodnie z zasadą, iż radość jednych nie powinna odbywać się kosztem zapomnienia o potrzebach drugich.

Konsekwencje nieprzestrzegania przepisów.

Zabawa przeciągająca się po godzinie 22 bez odpowiedniej ceduły niebieskiej skutkowała karami policyjnymi zarówno dla muzyków, jak i gospodarzy. Co więcej, obie strony zobowiązane były do wykupienia dodatkowych ceduł – już jako formy kary.
Muzycy i organizatorzy przyłapani na występach bez ważnych ceduł również byli zobligowani do ich zakupu, niezależnie od grzywny administracyjnej.

Policja czuwa nad przyzwoitością.

Regulacje miały nie tylko wymiar fiskalny, ale i obyczajowy. Lokalne władze policyjne zobowiązano do codziennego nadzoru nad organizowanymi zabawami, by nie dopuszczać do ekscesów, naruszeń moralności publicznej czy zaburzeń porządku.
Szczególną uwagę zwrócono na ograniczanie nocnych rozrywek wśród niższych warstw społecznych, zwłaszcza czeladzi i robotników. Przeciągające się wieczory mogły prowadzić do rozluźnienia dyscypliny pracy.
W przypadku dużych wydarzeń – balów, kassynów czy redut – wymagano wcześniejszego poinformowania władz. Obowiązkowy był wtedy udział przedstawicieli administracji – naczelnika powiatu, jego adjunkta lub burmistrza – którzy mieli osobiście nadzorować przebieg imprezy, zapewniając jednocześnie poszanowanie gości.

Obowiązek powszechnego przestrzegania.

Policja apelowała do obywateli o ścisłe stosowanie się do przepisów, podkreślając, że nieznajomość prawa nie zwalnia z jego przestrzegania.
Ogłoszenie z dnia 4 (16) listopada 1864 roku było kolejnym przypomnieniem o obowiązującym porządku, który miał chronić ład społeczny, wspierać instytucje zdrowia i pielęgnować obyczajowość miasta.

Oto pełna treść Ogłoszenia i Rozporządzenia.

Rozporządzenie Policmajstra Miasta Łodzi dotyczące zasad i opłat za muzykę na zabawach publicznych.

Ogłoszenia policyjne. Policmajster miasta Łodzi.
W celu zapewnienia bliższej baczności na zabawy publiczne i zebrania stąd niejakiego funduszu na korzyść szpitali urządzonych w powiecie, Władza wyższa jeszcze w roku 1828, wydała następujące rozporządzenie, dotychczas niczem nie zmienione, które podaje się tu do wiadomości powszechnej:
Zaprowadzić ceduły muzyczne dwojakie:
a) białe, na zabawy zwyczajne wieczorne z muzyką, nie dłużej jak do godziny 10 wieczorem trwać mogące, i
b) niebieskie, na czas dłuższy, tylko w razie odbywanych wesel, redut, balów, pikników, i tem podobnych nadzwyczajnych zabaw udzielane.
1). Cedułą takową opatrzony być winien oddzielnie każden muzykant zamówiony na zabawę. Gospodarz jej może postarać się o ceduły dla ogółu muzyków, lecz imiennie do ceduł podać ich jest obowiązanym.
2). Dla pokrycia kosztów druku, tudzież utrzymywania takowych ceduł i zgodnie z zasadą; że nędza bliźnich nie powinna być zapomnianą nigdzie, a szczególnie tam, gdzie osoby doznające bytu pomyślniejszego, oddają się zabawom, ustanowioną została na korzyść szpitali w powiatach opłata:
a) od ceduły białej, to jest na zabawę zwyczajną wieczorną do godziny dziesiątej wieczór kop. 5;
b) od ceduły niebieskiej, to jest na zabawę nadzwyczajną całą noc nawet trwać mogącą kop. 15.
3). Ceduły muzyczne mają być wydawane na żądanie codziennie, nawet w dnie świąteczne z wyjątkiem czasu zabronionych ogólnie zabaw muzykalnych.
4). Jeżeliby któr muzykant po wzięciu ceduły białej tj. na zabawę zwyczajną, nie dłużej jak do godziny 10-ej w wieczór trwać mogącą, gdrał dłużej; w takim razie obok poniesienia kar policyjnych przez niego i gospodarza jako przepisom nie posłusznych, również gospodarz jak i muzykant obowiązani są nadto oddzielnie za karę dopuszczenia zabawy dłużej, wykupić po cedule niebieskiej.
(Dalszy ciąg nastąpi). ¹

Kontynuacja ogłoszenia Policmajstra Miasta Łodzi w sprawie zasad i dozoru nad zabawami publicznymi.

Ogłoszenie policyjne. Policmajster miasta Łodzi (Dalszy ciąg i dokończenie do N. 118).
5). Grający bez zyskania ceduł, równie jak gospodarz dozwalający, znagleni być mają oddzielnie także do wykupienia takowych obok poniesienia kary policyjnej za przestąpienie urządzenia. Podobnież grający na zasadzie dawniejszej ceduły i gospodarz dozwalający grania na jej zasadzie.
6). Ponieważ ceduły muzyczne zaprowadzają się szczególnie dla utrzymania poleconego przez Wyższą Władzę baczenia na przyzwoitość zabaw publicznych; przeto Władze miejscowe policyjne mając sobie tym sposobem ułatwioną o nich codzienną wiadomość, winni z swej strony dokładać usiłowań:
aby żadna nieprzyzwoitość ubliżająca obyczajom, porządkowi publicznemu, prawom lub przepisom policyjnym nie miała miejsca i
aby przez dopuszczenie przedłużenia zwyczajnych wieczornych zabaw klas niższych nad czas zakreślony, to jest po godzinie 10, robotnicy a zwłaszcza czeladź rzemieślnicza nie przepędzała dni roboczych na próżniactwie.
7). Co do wyższych zabaw nadzwyczajnych szczególnej w czasie zapust, jako to: kassynów, redut, balów; i tym podobnych, władza policyjna otrzymująca wiadomość o zamierzonem ich odbywaniu, winna powziąwszy bliższą o tem informacyą, mianowicie co do dni na też zabawy wybranych, donieść o tem właściwemu Naczelnikowi powiatu, który obowiązany sam znajdować się, lub poruczyć Adjunktowi, a w ostatku Prezydentowi lub Burmistrzowi bytność na podobnych zabawach i bliższy ich dozór urządzić tak: aby obok czuwania nad zachowaniem przyzwoitości, w niczem nie ubliżono osobom przybyłym i najmniejszej nie wyrządzono im przykrości.
Przepisy powyższe ogłasza się dla osób nieświadomych o istnieniu takowych, z wezwaniem, aby ściśle się do nich zastosować zechcieli, czego policya przestrzegać będzie.
W Łodzi dnia 4 (16) Listopada 1864 r.
Major Kaliński. ²

Ponadto.

Porządek i dyscyplina w Łodzi – nowe przepisy policyjne w trosce o robotników i bezpieczeństwo publiczne na podstawie zarządzeń majora Kalińskiego z października 1864 roku.

W październiku 1864 roku major Kaliński, pełniący funkcję policmajstra miasta Łodzi, wydał dwa istotne zarządzenia, których celem było ograniczenie demoralizujących zjawisk wśród klasy robotniczej oraz uporządkowanie zasad organizacji wydarzeń publicznych.

Zakaz nocnych zabaw i wcześniejsze zamykanie gospód.

W obliczu nasilających się problemów związanych z gromadzeniem się czeladzi rzemieślniczej w gospodach i lokalach z muzyką, władze miejskie zdecydowały się na zdecydowane kroki. Jak podkreślono w zarządzeniu z dnia 2 (14) października 1864 r., częste wieczorne spotkania robotników w takich miejscach prowadzą do zaniedbywania obowiązków zawodowych, a tym samym zagrażają płynności pracy w fabrykach.
W związku z tym wprowadzono obowiązek codziennego zamykania wszystkich gospód i szynków o godzinie 21:00. Również wszelkie zabawy z muzyką miały być dozwolone wyłącznie w dni niedzielne i także nie mogły trwać dłużej niż do tej samej godziny. Policja została zobowiązana do pilnego nadzoru nad przestrzeganiem tych przepisów.
Major Kaliński jasno ostrzegł właścicieli gospód i szynków, że nieprzestrzeganie nowych zasad będzie traktowane jako sprzeciw wobec władzy. Głównym celem tych działań było – jak zaznaczono – nie tylko przywrócenie porządku, lecz także wsparcie przemysłowców oraz ochrona klasy robotniczej przed moralnym i materialnym upadkiem.

Porządek na salach widowiskowych.

W drugim ogłoszeniu z dnia 5 (17) października 1864 r. major Kaliński zwrócił się do organizatorów wszelkiego rodzaju przedstawień publicznych – koncertów, widowisk i spektakli teatralnych – z obowiązkiem numerowania miejsc dla publiczności.
Podkreślono, że działanie to jest niezbędne ze względów porządkowych oraz dla zapewnienia bezpieczeństwa uczestników wydarzeń. Choć krótka, ta decyzja wpisuje się w ogólną politykę władz miejskich ukierunkowaną na zwiększenie kontroli nad życiem publicznym oraz dążenie do większej organizacji i kultury obywatelskiej.

Podsumowując, październikowe zarządzenia łódzkiego policmajstra z 1864 roku świadczą o rosnącej potrzebie uporządkowania życia społecznego w dynamicznie rozwijającym się mieście przemysłowym. Przeciwdziałanie nadmiernym rozrywkom i troska o dyscyplinę pracy miały zapewnić zarówno stabilność gospodarczą, jak i moralną równowagę wśród mieszkańców Łodzi.

Oto pełna treść Zarządzenia i Ogłoszenia.

Zarządzenie policyjne w sprawie godzin otwarcia szynków i gospód oraz zabaw z muzyką w Łodzi.

Policmajster miasta Łodzi. Mając na uwadze, iż zbyt częste zbieranie się czeladzi rzemieślniczych na gospodach, a tem więcej zabawy z muzyką, przyczyniają się do bałamuctwa, skutkiem czego fabryki wystawione bywają na zawód, jeżeli robotnik obowiązku swego zaniedbuje, z tego powodu uznałem za konieczne, aby wszelkie gospody tak jak i szynki zwyczajne, regularnie codziennie o godzinie 9-ej wieczorem były zamykane, oraz aby zabawy z muzyką miały miejsce tylko w dni niedzielne, i równie nie dłużej jak do wymienionej dopiero godziny; dlatego wydawszy polecenie Inspektorom policyi wykonawczej dla dopilnowania tego, jednocześnie ostrzegam utrzymujących gospody, iż niestosujący się do niniejszego zarządzenia, będzie uważany jako sprzeciwiający się władzy, której jest dążnością wykorzenić wszystko co jest złe, przyjść w pomoc fabrykantom, a tem samem zapewnić dobry byt klassie robotniczej, która widocznie szuka upadku w szynku lub na gospodzie.
w Łodzi d. 2 (14) października 1864 r.
Major Kaliński. ³

Ogłoszenie Policmajstra Miasta Łodzi dotyczące numeracji miejsc na przedstawieniach publicznych.

Policmajster miasta Łodzi. Uwiadamia się wszystkich zamierzających dawać przedstawienia publiczne, jako to: koncerta, widowiska i teatralne przedstawienia, iż miejsca dla publiczności winny być numerowane, czego konieczna potrzeba i porządek wymagają.
w Łodzi d. 5 (17) Października 1864 r.
Major Kaliński. ⁴

Źródło.

Łódzkie Ogłoszenia – Lodzer Anzeiger, wyd. 1864. Lokalizacja, Dostępność i Zbiory: Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. J. Piłsudskiego w Łodzi; Regionalia Ziemi Łódzkiej. Domena publiczna.

1. Tamże; z dnia 19.11.1864, Nr 118. ↩︎
2. Tamże; z dnia 22.11.1864, Nr 119. ↩︎
3. Tamże; z dnia 15.10.1864, nr 104. ↩︎
4. Tamże; z dnia 20.10.1864, nr 106. ↩︎

Views: 56